Shqip

Sektori financiar jobankar në vend i ka ndjerë më shumë efektet e krizës krahasuar me atë bankar.

Të dhënat e Bankës së Shqipërisë tregojnë se rritja e sektorit është frenuar gjatë vitit 2020 dhe në fund të tremujorit të tretë, totali i aktiveve arrit vlerën e 178.3 miliardë lekëve ose rreth 1.44 miliardë eurove.

Që nga fillimi i vitit, totali i aktiveve të tregut financiar jobankar është rritur me vetëm 0.3%. Tregu financiar jobankar përfshin fondet e investimit dhe pensioneve, kompanitë e sigurimeve, si edhe institucionet e tjera financiare, përfshi ato të kredidhënies, qirasë financiare, të dërgimit të parave, të këmbimit valutor, etj.

Grupet kryesore të aseteve të institucioneve financiare jobankare janë letrat me vlerë të borxhit, për një total prej 64 miliardë lekësh, të ndjekura nga huatë me rreth 37 miliardë lekë dhe depozitat e mbajtura në banka, me një vlerë prej rreth 35 miliardë lekësh.

Grupi i aseteve që është prekur më shumë nga kriza janë pikërisht huatë, që kanë pësuar rënie me rreth 5% që nga fillimi i vitit. Huaja në sektorin financiar jobankar lidhet kryesisht me sektorin e mikrofinancës në vend, që i vuajti më shumë efektet e krizës në raport me bankat. Këto institucione nuk pranojnë depozita dhe nuk kanë akses në instrumentet e likuiditetit të Bankës së Shqipërisë. Kjo bëri që një pjesë e tyre të përballeshin me probleme likuiditeti, për shkak të shtyrjes së kredive, por edhe shtrëngimit të aksesit në financim. Një situatë e tillë solli frenim të ndjeshëm të ofertës për kredi, gjatë tremujorit të dytë dhe të tretë të vitit. Gjithashtu, mund të supozohet se ky sektor ka vuajtur më shumë edhe nga rënia e kërkesës, sepse në përgjithësi financon pjesën më pak të konsoliduar dhe të formalizuar të ekonomisë.

Investimi i sektorit financiar në bono dhe obligacione gjithashtu ngeli në stanjacion, me një rritje prej vetëm 0.8% që nga fillimi i vitit. Këto instrumente në pjesën dërrmuese zotërohen nga fondet e pensionit dhe ato të investimeve, dhe më pak nga kompanitë e sigurimeve dhe institucionet e tjera financiare. Sipas Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare (AMF), asetet neto të fondeve të investimit në fund të shtatorit ishin 66.8 miliardë lekë, pothuajse në të njëjtin nivel me fillim e vitit. Fondet e investimit ngelen segmenti kryesor për nga madhësia në tregun financiar jobankar. Ndërkohë, tregu i pensioneve private vazhdoi rritjen me ritme të kënaqshme, me 18.5% që prej fillimit të vitit. Megjithatë, tregu i pensioneve private ka përmasa mjaft të vogla, me vetëm 3.4 miliardë lekë asete neto.

Kriza e frenoi rritjen edhe në tregun e sigurimeve, ku sipas AMF në fund të shtatorit 2020 totali i aktiveve ra në 34.3 miliardë lekë, 1.1% më pak krahasuar me fillimin e vitit. Për të gjithë vitin 2020, primet e shkruara pësuan rënie me rreth 5.7%. Tregu u godit ndjeshëm te produktet e lidhura me lëvizjen ndërkufitare të njerëzve, por edhe nga pezullimi i punës në disa sektorë të industrisë. / E.Shehu

Burimi: Revista Monitor

Individët investuan 6.9 miliardë lekë ose rreth 56 milionë euro në obligacionet e qeverisë shqiptare vitin e kaluar.

Të dhënat nga Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare (AMF) tregojnë se blerjet e obligacioneve në tregun primar nga individët u rritën me 51% gjatë vitit 2020. Deri në vitin 2016, portofoli i investimeve të individëve në letrat e borxhit të qeverisë dominohej nga bonot e thesarit. Pas vitit 2016, ky raport u përmbys në favor të obligacioneve.

Zgjerimi i investimit të individëve në obligacione mund të shpjegohet kryesisht me kërkimin për kthime më të larta nga investimi. Kuponi i obligacioneve arrin deri në 5.38%, në rastin e obligacioneve me maturim 10 vjeçar dhe është kthimi më i lartë që ofron tregu financiar në monedhën vendase. Ky fakt mund të intepretohet edhe si një tregues i zgjerimit të horizontit të atyre individëve që zotërojnë kursime apo të ardhura në vlera të konsiderueshme. Deri para pak vitesh, kthimet më të larta kërkoheshin kryesisht përmes fondeve të investimit. Por, tendenca rënëse e kthimeve nga investimi në fonde duket se e ka ulur interesin e individëve për këto institucione. Investimet e individëve në këto fonde nuk po shfaqin më rritje të qëndrueshme prej rreth pesë pesë vitesh.

Si alternativë, më shumë shqiptarë po zgjedhin të marrin pjesë vetë në ankandet e tregut primar, përmes ndërmjetësve të licencuar financiarë, që janë zakonisht bankat tregtare. Sipas faqes zyrtare të AMF, aktualisht në Shqipëri ka 12 shoqëri komisionere për investimin në tituj, por pjesa dërrmuese e volumit të transaksioneve nga individët bëhet nga bankat tregtare të licencuara për këtë shërbim. Investimi në obligacione është bërë gjithmonë përmes ndërmjetësve financiarë të licencuar, ndërsa investimi në bono thesari mundësohej edhe nga Banka e Shqipërisë.

Por, në Gusht 2020 Banka e Shqipërisë vendosi ndërprerjen e ofrimit të shërbimit të pjesëmarrjes në ankandet e bonove për individët. Duke filluar nga viti 2021, banka qendrore nuk do të pranojë më hapjen e llogarive të reja për këtë qëllim dhe individët do të mund ta marrin këtë shërbim vetëm prej bankave tregtare të licencuara nga AMF. Për vitin 2020, investimet e individëve në bono përmes ndërmjetësve financiarë të licencuar nga AMF pësuan rënie me 12%.

Mbështetur në të dhënat e Ministrisë së Financave, individët mbanin rreth 12.4% të stokut të borxhit të brendshëm publik në fund të shtatorit 2020. Në vlerë, kjo përkthehet në afërsisht 76 miliardë lekë./E.Shehu

Burimi: Revista Monitor

“Agjencia Ndërkombëtare e Vlerësimit Standard & Poor’s (S&P), në rishikimin më të fundit të saj (1 shkurt 2021), konfirmon për Shqipërinë vlerësimin aktual në “B+”, si dhe me perspektivë “të qëndrueshme”, njofton Ministria e Financave dhe ekonomisë. S&P parashikon që në vitin 2021 ekonomia do të rritet me rreth 4.5%, me supozimin që nuk do të ketë një valë tjetër të fortë të infektimeve, e cila mund të çonte në një mbyllje tjetër të fortë, si dhe vlerëson që Pandemia COVID-19 dhe kufizimet e lidhura me lëvizjen e njerëzve, bënë që ekonomia e Shqipërisë të kontraktohej me rreth 5% në vitin 2020.

“Pandemia ka pasur një ndikim të drejtpërdrejtë veçanërisht në sektorin e turizmit. Impakti i këtij sektori në ekonominë shqiptare sipas vlerësimit të Standard & Poor’s mund të jetë edhe më i theksuar se në vendet e rajonit për shkak të peshës më të lartë që zë ky sektor në Shqipëri”.

“S&P shprehet se, humbjet në të ardhura, shpenzimet shtesë të lidhura me pandeminë, si dhe shpenzimet kapitale të rritura bënë që deficiti në 2020 të zgjerohej në rreth 6.7% të PBB-së, nga 1.9% në 2019.  Agjencia e konsideron të lartë këtë nivelin aktual të borxhit  dhe vlerëson ekspozimin ndaj rreziqeve të mundshme fiskale. Agjencia projekton që raporti i borxhit të përgjithshëm të qeverisë ndaj PBB-së pasi të arrijë në rreth 77% në vitin 2021, pritet të bjerë nga viti 2022 e më tej, ndërkohë që ekonomia rikuperohet, shuhet gradualisht efekti i masave suportuese”-citon më tej Ministria e financave dhe ekonomisë raportin e Standard and Poor`s.

S&P  shprehet se për të rivendosur disiplinën fiskale, amendimet e fundit të bëra nga autoritetet në ligjin organik të buxhetit sanksionojnë që qeveria duhet të arrijë dhe të mbajë një balancë primare pozitive prej vitit 2023 e në vijim.

Ky sugjerim i shtohet rregullit ekzistues të uljes së borxhit, i cili kërkon një rënie në raportin e borxhit të përgjithshëm të qeverisë ndaj PBB-së deri sa ai të arrijë në nivelin 45%.

Roel Korkuti / SCAN

Burimi: SCAN

Në vitet e fundit, bankat kanë rritur ndjeshëm investimet në letra me vlerë jashtë vendit.

Të dhënat nga Banka e Shqipërisë tregojnë se në fund të nëntorit 2020, vlera e titujve të jorezidentëve në bilancin e bankave arritën vlerën e 136.2 miliardë lekëve, ose rreth 1.1 miliardë eurove.

Që nga fillimi i vitit, këto investime janë zgjeruar me 30% ose afërisht 32 miliardë lekë. Por, rritja e investimeve të bankave në tituj jashtë vendit është një tendencë edhe më e hershme.

Krahasuar me fundin e vitit 2018, këto investime janë rritur me 56%, ndërsa krahasuar me fundin e vitit 2017 kjo rritje është 86%. Statistikat nuk ofrojnë detajim të mëtejshëm për llojin e titujve, megjithatë sipas ekspertëve të sektorit bankar këto investime konsistojnë kryesisht në obligacione me të ardhura fikse dhe me rrezik të ulët.

Rritja e investimit të bankave në tituj jashtë vendit është ndikuar nga disa faktorë, duke filluar nga rritja e qëndrueshme e depozitave në valutë të huaj, që përbëjnë 54% të depozitave totale të sektorit bankar shqiptar. Por, ndërkohë që depozitat në valutë janë rritur, kredia në valutë të huaj vitet e fundit është ngadalësuar, sepse bankat po japin më shumë hua në lekë. Gjatë vitit 2020, pesha specifike e kredisë në lekë u rrit me rreth 2.2 pikë përqindje dhe ajo përbënte më shumë se 52% të portofolit total të huasë për ekonominë.

Kjo tendencë ka shtuar fondet e lira në valutë të huaj dhe tregu shqiptar nuk ofron alternativa të tjera investimi për këto fonde. Në këto kushte, rritja e depozitave në valutë ka shkuar kryesisht për të mbështetur zgjerimin e investimit në letra me vlerë nga emetues të huaj.

Një faktor tjetër me ndikim janë normat e ulëta historike të interesit, që po ndikojnë në zhvendosjen e fondeve në valutë prej vendosjeve (depozitave) në banka të huaja drejt investimit në tituj. Në fund të nëntorit 2020, depozitat në valutë që bankat i mbajnë jashtë vendit ranë në rreth 170 miliardë lekë, nga pothuajse 205 miliardë lekë që kishin qenë në fillim të vitit. Kjo vlerë është më e ulët krahasuar me fundin e vitit 2018 dhe pothuajse në të njëjtat nivele me fundin e vitit 2017.

Në prani të normave reale negative të interesit për mbajtjen e depozitave, bankat kanë preferuar që të tentojnë rritjen e përfitimeve duke investuar më shumë prej fondeve të tyre të lira në tituj. Rritja e investimit në letra me vlerë është favorizuar edhe frenimi afatgjatë i tendencës së kreditimit jashtë vendit. Në fund të nëntorit të vitit të kaluar, portofoli i kredisë jashtë vendit ishte rreth 48 miliardë lekë.

Megjithëse në rritje gjatë vitit 2020, ky portofol ishte larg nivelit prej 84 miliardë lekësh të vitit 2017. Rënia në pjesën më të madhe u ndikua nga ndarja e degës së BKT-së në Kosovë, por edhe nga një ngadalësim i ndjeshëm i tendencës rritëse të periudhës 2015-2017.

Duke filluar nga ky vit, Banka e Shqipërisë do të nisë punën për të ndërtuar një bazë të mirëfilltë të dhënash për titujt e mbajtur nga bankat dhe institucionet e tjera kredituese. Sipas Bankës Qendrore, kjo do të mundësojë të dhëna më të detajuara dhe cilësore për titujt, duke thelluar ekspertizën në zbatim të objektivave të politikës monetare dhe stabilitetit financiar. Krijimi i bazës së të dhënave dhe shfrytëzimi i saj do të mbështetet në rregulloren e Bankës Qendrore Europiane mbi statistikat e titujve. Përshtatja e kësaj rregulloreje pritet të bëhet brenda vitit 2021./E.Shehu

Burimi: Revista Monitor