Flet Arton Lena, drejtor i përgjithshëm i WVP Fund Management Tirana

WVP Top Invest ofron një profil investimi të ndryshëm nga fondet e tjera që veprojnë në Shqipëri, sepse i investon kuotat e anëtarëve në aksione të korporatave.

Drejtori i shoqërisë administruese, Arton Lena, thotë se efekti i krizës në tregun e aksioneve u reflektua në mënyrë të pashmangshme në luhatje të forta të kthimeve nga fondi. Ndonëse kthimet ngelen në vlera negative, z. Lena shprehet se në tre muajt e fundit, kthimet kanë një tendencë rikuperimi.

Z. Lena sugjeron se nxitja e tregut duhet bërë duke punuar më shumë me edukimin financiar, por edhe nëpërmjet incentivave direkte fiskale, sidomos për investimet afatgjata.

 

Si është ndikuar tregu i fondeve të investimit nga kriza e lidhur me pandeminë e Covid-19?

Si të gjithë industritë, edhe tregu i fondeve të investimit pati një ndikim negativ nga pandemia e Covid-19. Shoqëria jonë, e cila administron një fond investues – WVP Top Invest, që investon në aksione të kompanive më të mëdha në botë (Microsoft, Nestle, Apple, Berkshire Hathaway – kompania e Warren Buffet – Allianz, Bayer, Roche AG, Novartis etj.) ndikimin më të madh e pati nga rënia e çmimit të aksioneve të këtyre kompanive në bursat ndërkombëtare dhe kjo u reflektua në rënien e çmimit të kuotës sonë. Megjithatë, kjo rënie nuk zgjati shumë dhe brenda tre muajve, u rikuperua.

Cila ka qenë ecuria e vlerës së aseteve neto të fondeve nga muaji mars e në vazhdim? Keni pasur rënie të blerjes së kuotave ose rritje të shitjes së tyre nga anëtarët?

Në Shqipëri, edhe pse jemi ende të vegjël, me një numër të vogël të investitorëve, gati të gjithë u treguan vigjilentë ose financiarisht të edukuar, duke shfrytëzuar rastin e rënies së çmimit të kuotës së WVP Top Invest për të investuar dhe për të akumuluar më shumë asete me çmime më të lira. Kjo erdhi si rezultat i disa faktorëve:

  1. Investitorëve iu është bërë e qartë se investimi në fondin tonë është një investim afatgjatë dhe ekziston mundësia e luhatjes së çmimit – volatiliteti.
  2. Shumica e investitorëve tanë kanë plane investimi afatgjata. Pra, bëjnë një plan investimi të themi 20.000 euro, për një afat 20 vjet dhe këtë e mbushin në bazë mujore, gjysmëvjetore, vjetore, ose në varësi të mundësive të tyre, sepse dinamika e pagesave është fleksibël. Ne ekzistojmë si fond i licencuar prej dy vitesh e gjysmë, ndaj shumica janë në fillimet e përmbushjes së planeve të tyre dhe kjo rezultoi që ato t’u përmbahen planeve dhe patëm efektin pozitiv që disa nga investitorët, të blejnë kuota edhe me shuma më të larta nga dinamika e parashikuar.
  3. Punës sonë intensive, duke komunikuar edhe nga dy herë në javë me investitorët për të sqaruar situatën, për të hapur vizionin për mundësinë që të blejnë tani kur aksionet e kompanive janë në ulje.

Si e ka prekur situata e krijuar kthimin mesatar nga investimi në fondet tuaja? 

Patjetër, që kthimi i investimit është ndikuar për këto vite. Nëse vitin e kaluar, për 12 muaj, fondi WVP Top Invest pati një performancë prej 20.61%, deri tani, këtë vit jemi me një performancë negative prej -6.84%.

Por, si fond që investon në aksione (Equity fund) nuk duhet të bazohemi as në performancën e vitit të kaluar e as të 12-mujorit të parë, pasi afati është shumë i shkurtër. Investitorët e WVP Top Invest janë indirekt aksionerë të kompanive më të mëdha në botë, lider në industritë e tyre dhe, në një afat mbi 10 vite, mund të presim kthime të kënaqshme të investimeve të tyre.

A keni ndërmarrë ndryshime domethënëse në politikat e investimit pas shpërthimit të krizës?

Ndryshimi që ne praktikojmë është i ashtuquajtur Sector Rotation, rotacion i sektorëve dhe industrive ku ne investojmë, në bazë të evenimenteve që ndodhin dhe ciklit të ekonomisë. Para fillimit të pandemisë, industritë me përqindje më të lartë në WVP Top Invest ishin – industria financiare, industria e rëndë, konsumi i luksit, etj.

Kurse pas pandemisë, WVP Top Invest u përqendrua më shumë në industrinë shëndetësore dhe farmaceutike (Roche AG, Novartis, Sanofi), Teknologjinë IT (Microsoft, Apple, Facebook), industrinë e konsumit të përditshëm (Nestle, Unilever, Procter and Gamble). Në këtë mënyrë, investitorët e WVP Top Invest përfitojnë nga rritjet e këtyre kompanive, që dolën me fitime nga e gjithë kjo krizë e shkaktuar nga pandemia.

Si do të ndikojë kriza në perspektivat e zhvillimit të tregut të fondeve të investimit në Shqipëri? Mund të sugjeroni ndërhyrje në nivel ligjor dhe rregullator që do t’i bënin fondet një alternativë më atraktive investimi për publikun shqiptar?

Mendimi im personal, por edhe i bordit tonë austriak, është se krizat gjithmonë kanë qenë shans për të bërë diçka më të madhe. Ne, si fond i vetëm në Shqipëri, i cili investon në aksione të kompanive, patëm efekt pozitiv nga kjo krizë, pasi publiku shqiptar filloi të marrë informacion që ekziston një fond i tillë edhe në vend dhe se kanë një mundësi ose alternativë, me një investim të bërë në Lek nga një llogari bankare mund të marrin pjesë në zhvillimin e ekonomisë botërore.

Baza ligjore pati një ndryshim të madh kohët e fundit dhe tani mendoj se shteti shqiptar ka legjislacionin më të avancuar se sa është tregu në këtë moment. Kjo është pozitive, sepse lënë hapësirë për të rritur dhe për të shpalosur produkte të reja inovative financiare, që do të jenë një alternativë për publikun shqiptar.

Mendoj se ajo që mungon është njohuria dhe ndërgjegjësimi i publikut për këto alternativa investimesh. Si anëtar i grupit të përbashkët “Për hartimin e strategjisë për zhvillimin e tregjeve të kapitalit”, ngritur nga AMF dhe Ministria e Financave dhe Ekonomisë, kam bërë disa sugjerime, duke marrë si shembull praktikën e vendeve në rajon (ku edhe jam aktiv). Disa nga pikat janë:

  • Edukimi financiar i publikut – të gjithë aktorët e subjekteve të japin kontribut për edukimin financiar të publikut.
  • Lehtësim fiskal, 0% tatim në fitim të investimeve afatgjata mbi 10 vjet të bëra në tregun e kapitaleve për një afat 2020 – 2022. Kjo stimulon investitorët dhe nxit investimet.

Burimi: Revista Monitor

Flet Estela Koçi, drejtore e përgjithshme e shoqërisë administruese Credins Invest

Estela Koçi, drejtore e përgjithshme e shoqërisë administruese Credins Invest, thotë se kriza e papritur e COVID-19 solli një moment pasigurie tek investitorët dhe rritje të kërkesave për të tërhequr kursimet e investuara në fonde. Megjithatë, sipas saj, tregu e kaloi shpejt këtë moment dhe rënia e aseteve në këtë periudhë ka qenë e kufizuar. Ajo shprehet se, në të ardhmen, do të jetë e rëndësishme që fondet të ofrojnë alternativa më të diversifikuara dhe të sofistikuara investimi.

Si është ndikuar tregu i fondeve të investimit nga kriza e lidhur me pandeminë e COVID-19?

Sot, jo vetëm Shqipëria, por mbarë bota, po përballet me një situatë të pazakontë, ku ende ka mjaft të panjohura. Kjo pandemi ka qenë dhe mbetet ende një sfidë e jashtëzakonshme, dhe si për të gjithë, edhe për ne, ka qenë e vështirë, sidomos në fillimet e saj. Me krenari, sot mund të them se ne në Credins Invest ia kemi dalë ta përballojmë me sukses këtë krizë në mbrojtje të shëndetit në radhë të parë, por paralelisht duke u kujdesur maksimalisht për misionin tonë, menaxhimin sa më të mirë e profesional të fondeve që klientët na kanë besuar.

Në përgjithësi, mendoj se tregu i fondeve të investimeve e ka ruajtur qëndrueshmërinë gjatë kësaj krize për sa i përket nivelit të aseteve nën menaxhim, sikurse edhe nivelit të kërkuar të likuiditetit të fondeve, cilësi thelbësore e tyre.

Bazuar në të dhënat më të fundit të publikuara nga Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare, për 6-mujorin e mbyllur më 30.06.2020, vihet re që tregu ka pasur rënie të vlerës neto të aseteve me afërsisht 2%, krahasuar me fundin e vitit, kundrejt një rritje prej 5% në 6-mujorin e vitit të kaluar. Tregu ka pasur ndikim nga kriza, por mendoj se ky ndikim në kushte të jashtëzakonshme nuk është domethënës.

Fondet nga natyra janë likuide dhe të luhatshme, edhe në kushte normale. Por kuptohet se pasiguria e madhe që ka shoqëruar çdo individ, sidomos në fillim të pandemisë, ka pasur efektet e veta, të cilat janë reflektuar edhe në investimet e kursimeve. Ajo që kemi vënë re është se në radhët e investitorëve ka pasur pasiguri në fillim të pandemisë dhe një pjesë e tyre kanë kërkuar të tërheqin kursimet e investuara në fonde. Mendoj se ka qenë një sjellje impulsive e fillimit të krizës, që nuk ka prekur vetëm fondet e investimit, e cila më pas është normalizuar.

Arma jonë më e fortë në këtë moment ka qenë informimi dhe komunikimi i vazhdueshëm me investitorët. Këshilla jonë e përhershme ndaj investitorëve të Fondit Credins Premium “qëndroni të investuar e mos u ndikoni nga luhatjet afatshkurtra”, gjeti shumë vlerë në këto kohë të vështira. Gjithsesi, dihet se është shumë më e lehtë t’i përmbahesh këtij rregulli në kohë normale e të qeta, sesa në kohë krize e pasigurie.

Për rrjedhojë, pati investitorë që i tërhoqën kursimet nga fondi i investimit. Nga ana tjetër, individët u treguan të tërhequr e skeptikë për investime të reja të kursimeve të tyre, duke tentuar ta mbajnë paranë të painvestuar. Të gjithë këta faktorë kanë ndikuar që fondi dhe tregu në përgjithësi të mos ketë rritjen e viteve të kaluara.

Cila ka qenë ecuria e vlerës së aseteve neto të fondeve nga muaji mars e në vazhdim? Keni pasur rënie të blerjes së kuotave dhe/ose rritje të shitjes së tyre nga anëtarët?

Falë edukimit financiar të kryer, jo vetëm gjatë viteve të mëparshme por edhe në 2020, shumë investitorë janë të njohur me faktin që kohëzgjatja e investimit është më e rëndësishme sesa momenti i investimit për të siguruar fitime të qëndrueshme në afat të gjatë. Megjithatë, një pjesë e tyre e kanë të vështirë të qëndrojnë të investuar, kur frikës e pasigurisë në përgjithësi i shtohet edhe luhatja e performancës së fondit, si rrjedhojë e luhatjes së normave të bonove dhe obligacioneve të emetuara nga qeveria.

Situata e krijuar nga përhapja e virusit COVID-19 ndikoi ekonominë në vend, duke rritur kërkesat dhe kostot e borxhit për qeverinë shqiptare në muajt e parë të vitit. Si pasojë, është vënë re një rritje e luhatshmërisë së normave të obligacioneve qeveritare gjatë këtyre muajve. Ky është një faktor tjetër që ka ndikuar në pasigurinë e investitorëve.

Ndryshe nga fondet e pensioneve vullnetare, të cilat janë investime afatgjata, fondi Credins Premium, si një investim më afatshkurtër dhe afatmesëm, është më tepër likuid, brenda 7 ditësh klientët mund të tërheqin paratë e tyre. Sfida kryesore në muajt e parë të pandemisë ka qenë ruajtja, përmirësimi dhe jetëgjatësia e bashkëpunimit me klientët ekzistues, sikurse menaxhimi sa më efektiv i portofolit të aseteve duke ruajtur në çdo moment likuiditetin e fondit.

Me bindje themi që, pavarësisht situatës së jashtëzakonshme, kemi arritur të mbajmë në nivele të qëndrueshme portofolin, duke ofruar konsulencë të vazhdueshme ndaj anëtarëve, të cilët na kanë qëndruar besnikë dhe treguan durim, duke vazhduar investimin e tyre. Këta anëtarë sot shprehen mjaft të kënaqur që nuk janë tërhequr nga fondi në periudhën e fillimit të pandemisë dhe janë më të motivuar për të vazhduar dhe për të rritur investimin e tyre në fond.

Si e ka prekur situata e krijuar kthimin mesatar nga investimi në fondet tuaja?

Asetet e fondit investohen në titujt e emetuar nga Qeveria e Republikës së Shqipërisë. Për këtë arsye, ecuria e normës së kthimit të Fondit dhe çmimit të kuotës ndikohet nga lëvizja e normave të interesit në ankandet e titujve të qeverisë shqiptare. Në muajt e parë të pandemisë, normat e interesit në tregjet e bonove dhe obligacioneve shfaqën tendenca rritëse, duke sjellë ulje të çmimit të kuotës. Këto luhatje kanë rezultuar në ulje të normës së kthimit për investitorin, krahasuar me kthimin historik të Fondit.

Gjatë muajve vijues kemi pasur rritje të normës neto të kthimit, si pasojë e uljes së normave të interesit të titujve të qeverisë, të cilat erdhën si rrjedhojë e masave të marra nga Banka e Shqipërisë, ulja e normës bazë të interesit, injektimi i likuiditetit si dhe emetimi i eurobondit. Në sajë të strategjive dhe politikave të investimit, fondi Credins Premium, ka arritur të performojë kënaqshëm dhe të mbetet një alternativë tërheqëse investimi.

A keni ndërmarrë ndryshime domethënëse në politikat e investimit pas shpërthimit të krizës?

Politika e investimit të Fondit Credins Premium është e paraqitur në prospektin e fondit, është një politikë e miratuar nga Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare dhe që e ka pranuar çdo investitor me pjesëmarrjen në Fond. Ndryshimet e politikës së investimit nuk ndodhin në përgjithësi, dhe nëse ndodhin duhet të bien dakord me investitorët dhe autoritetin mbikëqyrës.

Kriza nuk është një faktor për ndryshimin thelbësor të politikës së investimit. Epidemia e COVID-19 ishte diçka që ne nuk mund ta parashikonim, por na ka bërë të jemi më alert e në mënyrë konstante të përgatitemi për periudha luhatshmërie. Ajo çfarë ka bërë dhe bën skuadra e profesionistëve të Credins Invest, është ndërmarrja e strategjive taktike për t’iu përgjigjur në kohë ndryshimeve të tregut të titujve ku investohet fondi, duke qëndruar brenda kuadrit të politikës së miratuar të investimit.

Është shumë e rëndësishme që investitorit t’i mundësohet transparencë e plotë në lidhje me ecurinë e fondit dhe përputhshmërinë e strategjisë së ndjekur me prospektin dhe rregullat e fondit, gjë është bërë më së miri nga Credins Invest. Çdo investitor ka mundësinë e aksesit të llogarisë online, gjë që në kushtet e distancimit social ka qenë e domosdoshme. Shoqëria ka vijuar me përditësimet e website me informacione të nevojshme, sikurse ka publikuar rregullisht raportet e ecurisë së fondeve.

Si do t’i ndikojë kjo krizë perspektivat e zhvillimit të tregut të fondeve të investimit në Shqipëri? Mund të sugjeroni ndërhyrje në nivel ligjor dhe rregullator që do t’i bënin fondet një alternativë më atraktive investimi për publikun shqiptar?

Situata e pandemisë, që vijon ende të ketë ndikim dhe pasoja shumëdimensionale, rrit pasigurinë për të ardhmen dhe e bën thuajse të pamundur çdo lloj parashikimi dhe planifikimi. Por, një gjë është e sigurt, kriza të tilla i mësojnë njerëzimit që duhet patjetër të mendojnë për momente të vështira, duhet të kursejnë dhe të planifikojnë të kenë mënjanë fonde e kursime. Fondet e investimit në perspektivën time vijojnë të jenë e ardhmja e tregut financiar, janë produkte që do të zhvillohen më tej për t’iu përgjigjur kërkesave në rritje të publikut për më shumë fleksibilitet dhe përfitueshmëri.

Sa i përket kuadrit ligjor, hap shumë i rëndësishëm për këtë treg ishte miratimi i ligjit të ri, si dhe zhvillimet e pritshme të tregut të kapitalit. Ne si shoqëri administruese fondesh presim me padurim që të mund t’i ofrojmë publikut fonde më të diversifikuara, me instrumente më të sofistikuara se titujt e borxhit qeveritar, dhe që përputhen me kërkesat në rritje të investitorëve shqiptarë. Roli i Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare në vijim për mbështetjen dhe incentivimin e nismave të reja në tregun e fondeve të investimit dhe tregun e kapitalit është thelbësor.

Burimi: Revista Monitor

Zj. Anila Denaj, Ministre e Financave dhe Ekonomisë, u shpreh në intervistën për Fjala TV se Qeveria Shqiptare me ndihmën e Bankës Botërore ka miratuar në Parlament një ligj mjaft të rëndësishëm lidhur me Tregjet e Kapitaleve, i cili është kompetencë e Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare (AMF). Zj. Denaj më tej tha se pritet se brenda 2 – 3 vitesh do të kemi një treg kapitali funksional.

Duke marre parasysh dhe rënien në rënditje në Raportin e Doing Business për shkak të mungesës së kompanive të listuara në Bursë, Zj. Denaj shprehu rëndësinë e këtij ligji në plotësimin e kuadrit ligjor dhe rregullativ, për të nxitur pjesmarrjen e bizneseve si dhe fondeve të investimit në tregun e kapitalit.

Marian Gjermeni, drejtor i Departamentit të Operacioneve Monetare në Bankën e Shqipërisë

Intervistë me Marian Gjermeni, drejtor i Departamentit të Operacioneve Monetare në Bankën e Shqipërisë

Numri i individëve që marrin pjesë në ankandet e bonove të thesarit nëpërmjet Bankës së Shqipërisë ka rënë me 45% në pesë vitet e fundit. Në një intervistë për revistën “Monitor”, drejtori i Departamentit të Operacioneve Monetare në Bankën e Shqipërisë, Marian Gjermeni, shpjegon arsyet e vendimit për të ndërprerë gradualisht shërbimin e pjesëmarrjes në ankandet e titujve nga banka qendrore.

Sipas tij, ky shërbim ofrohet nga nëntë banka tregtare dhe konkurrenca në treg është e mjaftueshme, çka e bën momentin të favorshëm për tërheqjen e Bankës së Shqipërisë nga ofrimi i këtij shërbimi.

Gjithashtu, në vitet e fundit, vërehet një zhvendosje e investimeve të individëve nga bonot e thesarit drejt instrumenteve financiare me afat më të gjatë maturimi, që garantojnë edhe kthime më të larta nga investimi.

 

Pse Banka e Shqipërisë vendosi të ndërpresë ofrimin e shërbimit të ndërmjetësimit për pjesëmarrjen e individëve në ankandet e bonove të thesarit për individët?

Ofrimi i mundësisë së investimit në titujt e qeverisë, nëpërmjet Bankës së Shqipërisë, që në fillimet e tij, u mendua si një aktivitet i përkohshëm, duke qenë se nuk është aspak tipike për një bankë qendrore, të ofrojë këtë lloj shërbimi.

Për këtë arsye, Banka e Shqipërisë qëllimisht e ofroi këtë lehtësi vetëm për bonot e thesarit dhe jo për obligacionet. Ishin disa faktorë që kanë penguar ndërprerjen më të hershme të këtij shërbimi, të tillë si konkurrenca e dobët e bankave që ofrojnë këtë produkt, mungesa e institucioneve të tjera financiare jobanka të licencuara për operimin në tregjet e titujve, trajnimi i munguar i stafit të bankave për ofrimin e këtij produkti, niveli jo i mjaftueshëm i edukimit financiar të popullatës, etj.

Ndërkohë vlerësohet se momenti aktual është i përshtatshëm për të mbyllur në mënyrë të fazuar këtë aktivitet, pasi konstatohet që është rritur numri i institucioneve financiare që operojnë në tregjet e titujve apo në atë të pensioneve suplementare; ka një orientim të disa prej bankave në drejtim të ofrimit të specializuar të shërbimit të ndërmjetësimit të investimit të individëve në titujt e shtetit.

Vërejmë gjithashtu se ka një zhvendosje të investimeve të individëve nga bono thesari tek obligacionet (shih grafikun 1 dhe 2).

Projekti i iniciuar nga Ministria e Financave dhe Ekonomisë për emetimin e titujve të borxhit nëpërmjet një numri të kufizuar ndërmjetësish financiarë (zhvilluesit/bërësit e tregut), që aktualisht aplikohet vetëm në titujt referencë. Kur të aplikohet për të gjithë titujt e borxhit, do ta bënte të pamundur për Bankën e Shqipërisë të ofronte mënyrën e ndërmjetësimit të deritanishme. Zhvilluesit/bërësit e tregut kanë dhe do të kenë detyrimin për të dhënë çmime në vijimësi për tregtimin e titujve të qeverisë në tregun dytësor.

Numri i individëve që investojnë në bono thesari nëpërmjet Bankës së Shqipërisë është ulur ndjeshëm që prej nivelit më të lartë të arritur në vitin 2013. Niveli aktual prej 8,088, është 45% më i ulët se niveli prej 14,775 përpara heqjes së llogarive të cash-it në fillim të vitit 2015.

 

 

Si e vlerësoni konkurrencën mes bankave tregtare, që janë të licencuara për ofrimin e këtij shërbimi? Në çfarë nivelesh janë kostot që këto banka iu ngarkojnë individëve për ofrimin e shërbimit dhe a mendoni që ato mund të jenë një faktor pengues për marrjen e këtij shërbimi nga individët?

Banka e Shqipërisë, asnjëherë nuk ka synuar të konkurrojë bankat tregtare për ofrimin e këtij shërbimi për individët. Për këtë arsye, deri në vitin 2015, aplikohej komision për ofrimin e këtij shërbimi edhe nga Banka e Shqipërisë. Por, pas 2015, duke qenë se llogaria e cash-it që lidhet me llogarinë e titullit u transferua në bankë tregtare, dhe bankat tregtare aplikojnë komisione për këtë llogari për individët, Banka e Shqipërisë e hoqi komisionin që individët të mos rëndoheshin dy herë nga komisionet. Me kalimin e kohës është vënë re një ulje e komisioneve që individët paguajnë për pjesëmarrjen në këtë lloj investimi.

Aktualisht janë 9 nga 12 banka që e ofrojnë mundësinë e ndërmjetësimit të investimit të individëve në titujt e qeverisë, duke siguruar një konkurrencë të mirë për këtë shërbim, në mënyrë që realizimi i tij të bëhet me kosto sa më të ulët për investitorin. Fakti që investimi i individëve në obligacionet e qeverisë (shih grafik 1) ka shënuar vetëm rritje, është tregues që tarifat e aplikuara nga bankat tregtare nuk janë faktor pengues për investimin e individëve në titujt e qeverisë. Së fundmi, ka filluar operimin në treg edhe bursa private e titujve të qeverisë, që është një tjetër mundësi për kanalizimin e fondeve në titujt e qeverisë.

 

Vitet e fundit, duket se ka një rënie të interesit të individëve për të investuar në instrumentet e borxhit të qeverisë. Pse ka ndodhur kjo?

 

 

Grafiku 2 paraqet një pamje të investimit të individëve në bono thesari dhe në obligacionet e qeverisë, duke përfshirë investimet e drejtpërdrejta në këta tituj, si dhe ato nëpërmjet fondeve të investimit, që investojnë në titujt e qeverisë në 10 vitet e fundit. Vihet re një ulje e investimeve në bonot e thesarit të qeverisë, e cila është kompensuar nga rritja e këtyre investimeve në obligacione, por edhe në depozita bankare me afat maturimi më të gjatë se një vit.

Arsyeja kryesore është rënia e yield-eve të bonove të thesarit në nivelet më të ulëta historike (shih Grafikun 3). Kjo ka bërë që individët të kërkojnë produkte me kthim më të lartë, të tilla si obligacionet e qeverisë apo depozita bankare me afat maturimi më të gjatë se një vit.

 

 

Pse tregu dytësor në Shqipëri është i pazhvilluar? Mendoni se rritja e maturitetit mesatar të instrumenteve të borxhit nga qeveria mund të ndihmojë në zhvillimin e tregut dytësor?    

Ka disa arsye pse tregu dytësor i titujve të qeverisë në Shqipëri është i pazhvilluar. Më kryesoret nga këto mund të përmendim:

1.Tregu primar është shumë dominant. Qeveria është e pranishme në tregun primar, me emetime tepër të shpeshta. Frekuenca e ankandeve që zhvillohen është e lartë, dhe për rrjedhojë, nevoja për tregtim në tregun dytësor është e ulët. Ulja e shpeshtësisë së emetimeve, e numrit të titujve të emetuar si dhe e krijimit të titujve referencë janë të rëndësishme për gjenerimin e kërkesës në treg dytësor. Gjithashtu, rritja e maturitetit të titujve të borxhit është një hap në drejtimin e duhur, si për sa i përket zhvillimit të tregut dytësor, ashtu edhe për uljen e rrezikut të rinovimit të borxhit shtetëror.

2.Treg i pazhvilluar i kapitaleve. Një treg i zhvilluar i kapitaleve, ku përfshihen aksionet dhe emetimet e korporatave, do të gjeneronte kërkesë për qarkullimin e parasë, dhe për rrjedhojë, edhe pozicionimin më të shpeshtë të aktorëve pjesëmarrës në tregun e titujve të qeverisë, duke sjellë transaksione më të shpeshta. Niveli i informalitetit, i pranishëm në ekonominë shqiptare, është pengues për zhvillimin e tregut të kapitaleve e për rrjedhojë, edhe të tregut dytësor të titujve të qeverisë.

3.Baza e investitorëve është e kufizuar vetëm tek rezidentët. Institucionet financiare, përveç bankave, janë ende në hapat e parë të zhvillimit të tyre, e për rrjedhojë, kërkesa dhe oferta në treg dytësor dominohet nga bankat. Këto të fundit, më tepër tentojnë të investojnë fondet sesa t’i administrojnë ato.

4.Përcaktimi i çmimeve për transaksionet në tregun dytësor. Çmimet e shpallura nga agjentët që veprojnë në tregun dytësor të titujve, nuk nxitin pozicionim aktiv të investitorëve në këtë treg, duke e kufizuar përdorimin e tij vetëm në rast nevoje.

 

Banka e Shqipërisë, prej dy vitesh është palë në një projekt për zhvillimin e tregut dytësor të titujve të qeverisë. Si i vlerësoni deri tani rezultatet e këtij projekti dhe a vëreni një tendencë rritjeje të tregut dytësor të titujve qeveritarë?

Zhvillimet në tregun dytësor, të nxitura nga projekti i emetimit të disa titujve të qeverisë, nëpërmjet një numri të kufizuar ndërmjetësish (zhvilluesit/bërësit e tregut), janë ende me hapa të ngadalta, por në drejtimin e duhur. Një nga aspektet pozitive që mund të përmendim është se tregtimi në tregun dytësor ndërbankar dominohet nga tregtimi i titujve referencë, të cilat emetohen nëpërmjet zhvilluesve të tregut.

Në dy vitet e fundit, ky tregtim është më i lartë se në vitet paraardhëse, por përsëri mbetet i ulët. Gjatë 2020, ka qenë edhe më i ulët në krahasim me një vit më parë, që mund të jetë rezultat i kufizimeve në staf në bankat që tregtojnë por edhe injektimit pa limit i likuiditetit nga Banka e Shqipërisë, që mund të ulë kërkesën për të gjetur likuiditet nga burime të tjera.

 

Si e ka ndikuar goditja e pandemisë tregun e instrumenteve të borxhit qeveritar gjatë këtyre muajve?

Politika e ndjekur nga BSH për të siguruar likuiditet pa limit për bankat në mbështetje të lehtësimit të politikës së saj monetare, si dhe veprimet e saj në tregun dytësor të titujve, kanë ndihmuar në qarkullimin e likuiditetit midis investitorëve dhe emetuesit në tregun primar të titujve të qeverisë. Për sa i përket tregut dytësor, siç u përshkrua më sipër, është vënë re një ulje e vëllimit të tregtimit në krahasim me një vit më parë.

 

Cili ka qenë roli i Bankës së Shqipërisë në furnizimin e tregut financiar me likuiditet të mjaftueshëm gjatë kësaj periudhe?

Banka e Shqipërisë ka adoptuar strategjinë operacionale të injektimit të pakufizuar të likuiditetit në sektorin bankar. Ky sektor, dhe nëpërmjet tij bizneset, familjet dhe sektori publik, do të kenë mundësi të tërheqin pranë Bankës së Shqipërisë të gjithë likuiditetin e nevojshëm dhe të kërkuar prej tyre.

Ersuin Shehu

Burimi: Revista Monitor, Nr.35 (947), date 14 Shtator 2020

TIRANA (Shqipëri), Korrik 27 (SeeNews) – Bursa Shqiptare e Titujve ALSE, bursa e parë private e titujve në vend, në të cilën janë tregtuar vetëm tituj qeveritarë, shpreson që të shohë në fund të vitit listimin e parë të Obligacionit korporativ, u shpreh për SeeNews drejtori ekzekutiv Artan Gjergji.

Bursa ALSE ka kryer disa ndryshime në rregulloret e saj për të lejuar tregtimin e titujve të emetuar me ofertë private në platformën e bursës, me shpresën e krijimit të mundësisë se emetimit në periudhën Shtator-Tetor, u shpres Z. Gergji për SeeNews gjatë një eventi javën e shkuar ku u lançua një platformë online lidhur me publikimin e të dhenave ditore nga fondet e investimit dhe pensioneve vendas.

“Ne e shohim platformën e re si hapin e parë në tërheqjen e më shumë investitorëve, krijimin e besimit, rritjen e ndërgjegjësimit dhe ofrimin e transparencës”, u shpreh z. Gjergji.
“Shpresojmë që në vjeshtë arkitektura që mbulon shërbimet e pas-tregtimit për tregun e titujve vendas do të jetë gati”, shtoi ai.

Bursa ALSE është licensuar në Korrik 2017 si bursa e pare e titujve në vend. Që nga fillimi i funksionimit në Shkurt 2018, vetëm titujt e qeverisë janë tregtuar në bursë për arsye se ka munguar infrastuktura, u shpreh z. Gjergji.

“Pavarësisht ekzistencës së AFISaR, depozitarit të titujve të borxhit të qeverisë të administruar nga banka qëndrore, ne na ka munguar një depozitar qëndror për titujt e biznesit. Tashmë depozitari qëndor i quajtur Rregjistrari Shqiptar i Titujve (ALREG) është licencuar si nga rregullatori financiar ashtu dhe nga banka qëndrore si sistemi i shlyerjes së titujve. Aktualisht ALREG është duke kryer integrimin e sistemit të tij me sistemin RTGS të bankës qëndrore”, u shpreh z. Gjergji. “Sapo ky proces të përfundojë, n do të jemi teknikisht gati”.

Z. Gjergji gjithashtu u shpreh se rregullatori financiar është duke punuar me Ministrinë e Financës për të identifikuar kompanitë në pronësi të shtetit të cilat kanë bilanc që plotëson kriteret e nevojshme për t’u listuar në bursë.

Përsa i përket ALSE, janë identifikuar disa kompani të mëdha që po tentohet të nxiten drejt listimit në bursë.

Bursa ALSE është themeluar nga Banka Credins dhe Banka Amerikane e Investimeve (ABI Bank), banka me seli në Tiranë të cilat zotërojnë respektivisht nga 45.59% të aksioneve dhe AK Invest, një nga institucionet më të mëdha financiare jo-bankë e cila zotëron 8.82% të aksioneve. Banka Credins dhe ABI Bank zotërojnë 15.3% dhe 5.1% të totalit të aseteve në sistemin banker të Shqipërisë.

Një pikë kryesore në axhendën e Burses ALSE është bashkëpunimi rajonal.

Në momentin që do të jetë plotësisht funksionale, Bursa ALSE është e hapur për cdo lloj bashkëpunimi ndërkombëtar duke përfshirë pjesmarrjen në platformat e tregtimit rajonal si SEE Link të lancuar nga bursat e Bullgarisë, Maqedonisë së Veriut dhe Kroacisë dhe të mbështetura nga Banka Europiane për Rikonstruksion dhe Zhvillim, u shpreh z. Gjergji.

Më tej, vitin e fundit, ALSE nënshkroi një marrveshje për shpërndarjen e të dhënave në kohë reale me Bursen e Vienës. Sipas kësaj marrveshje, investitorët institucional në më shumë se 88 shtete do të kenë akses në të dhënat e Bursës ALSE në fund të ditës.

Burimi: SeeNews

Blodin Çuçi, President, Shoqata e Tregtimit të Titujve në Shqipëri

Dy vitet e fundit kanë pasur zhvillime të rëndësishme për tregjet financiare, shoqëruar me rritjen e kërkesës së korporatave me pozicion të konsoliduar, për të emetuar obligacione me ofertë private, rritje të kërkesës së investitorëve për t’u bërë pjesë e investimeve të tilla si dhe plotësimi i kuadrit ligjor në disa aspekte.

Blodin Çuçi, President i Shoqatës së Tregtimit të Titujve nënvizon se janë pikërisht këto elemente, ashtu sikurse shtimi i lojtarëve të rinj në treg dhe hapja e Bursës Shqiptare që tregojnë për përmirësim të infrastrukturës së tregtimit dhe që shtrojnë rrugën për në vazhdim.

Ai nënvizon se ndoshta stimuli praktik i nxitjes së këtij tregu është futja në lojë e kompanive publike, duke i bërë aktive në listime në bursë apo emetime obligacionesh dhe që financimi i projekteve të tyre të zhvillimit do të ishte një bazë e mirë për zhvillimin e tregjeve financiare.

 

Si shfaqet aktualisht dinamika e tregut të kapitaleve në vend në këndvështrimin tuaj? A flasim dot për një treg të mirëfilltë kapitalesh?

Ndonëse në dy vitet e fundit, tregu i kapitaleve në vend ka pësuar ndryshime të rëndësishme në këndvështrimin e risive institucionale dhe pjesëmarrësve në të, me plot bindje mund të themi që tregu financiar në Shqipëri është ende në një fazë embrionale dhe ende prapa tregjeve të kapitaleve në rajon. Për ta bërë më të qartë për lexuesin, në këndvështrimin e risive të tregjeve financiare kanë ndodhur një sërë ndryshimesh në drejtim të përmirësimit të infrastrukturës së tregtimit.

Së pari, nëpërmjet hapjes së ALSE – Bursa Shqiptare e Titujve, korporatat shqiptare mund të fillojnë të drejtohen drejt formave alternative të financimit nëpërmjet emetimit të obligacioneve ose aksioneve. Në këndvështrimin e zhvillimit të tregut, plotësimi i kuadrit legjislativ për hapjen e Bursës dhe fillimin e operacioneve të saj përbën një hap tejet të rëndësishëm drejt ofrimit të shërbimeve të emetimit dhe tregtimit të titujve në tregun shqiptar. Korporatat shqiptare tashmë kanë një platformë të plotë ku mund të drejtohen për të financuar operacionet ose investimet e tyre.

Së dyti, në tregjet financiare në vend po vihet re, jo vetëm një kërkesë e rritur e korporatave të shëndosha për të emetuar obligacione me ofertë private, por kjo kërkesë është edhe materializuar nëpërmjet emetimeve të tyre. Vetëm në 5-mujorin e parë të vitit, ndonëse impakti i COVID-19 ka ngadalësuar proceset, kanë emetuar me sukses obligacione apo janë në proces emetimi 3 institucione të rëndësishme financiare në vend, si Union Bank, Banka Credins dhe Fibank Albania.

Në të tria këto emetime vihet re një kërkesë në rritje e investitorëve, çka tregon për një ekses likuiditeti në treg dhe një mungesë e alternativave të investimit. Në total, vlera e obligacione të emetuara me ofertë private nga institucione financiare apo korporata ka arritur në rreth 65 milionë euro.

Së treti, në tregun e shërbimeve financiare janë shtuar edhe disa lojtarë të rinj, çka tregon një interes të shtuar nga publiku për shërbime financiare të investimit dhe tregtimit të titujve. Tregut të fondeve të investimeve dhe pensioneve i është shtuar shoqëria e re e administrimit të fondeve të pensioneve vullnetare dhe fondeve të investimeve Albsig Invest, duke e çuar në 4 numrin e shoqërive të administrimit të tyre. Në treg aktualisht në këtë fushë po operon edhe Sigal. Ndërkohë është rritur edhe numri i shoqërive komisionere që po operojnë në bursë, si tregtarë të titujve.

Së katërti, në aspektin e legjislacionit ky vit është shoqëruar me miratimin nga Parlamenti të një pakete prej 3 ligjesh shumë të rëndësishëm për zhvillimin e tregjeve financiare. “Për shërbimet e pagesave”, ligji për “Sipërmarrjet e investimeve kolektive” dhe Ligji për “Tregjet e Kapitaleve”. Të tre këto ligje shënojnë një hap të rëndësishëm përpara drejt zhvillimit të tregjeve financiare.

Ndonëse këto hapa legjislative, të ndërmarra nga autoritetet përkatëse mbikëqyrëse dhe përpjekjet e institucioneve financiare ose korporatave private janë të rëndësishëm drejt zhvillimit të tregjeve financiare, ky treg aktualisht nuk po ofron potencialin e duhur në mbështetje të zhvillimit të përgjithshëm ekonomik.

Çfarë pritet të sjellë ligji i ri i miratuar mbi tregun e kapitaleve, si e vlerësoni atë në kontekstin risive që sjell dhe hallkave që shton?

Në radhë të parë, kjo nismë ligjore, më se e domosdoshme, është një hap shumë i rëndësishëm përpara në këndvështrimin e rregullimit të funksioneve të lojtarëve të tregut financiar, plotësimin e gjithë kuadrit funksional të operatorëve të tregut. Nga ana tjetër, ligji adreson duke përafruar standardet europiane në drejtim të mbrojtjes së investitorit.

Nëse do ta analizonim fokusin e këtij ligji do të theksonim, ndër të tjera, tre elemente lehtësuese dhe stimuluese të zhvillimit të tregjeve financiare.

i. përafrimi i legjislacionit komunitar, i cili nga njëra anë përmban standardet dhe praktikat më të mira komunitare në këtë fushë, sidomos për sa i përket mbrojtjes së investitorit.

ii. plotësimin e kuadrit të plotë të aktiviteteve të tregjeve financiare nëpërmjet përfshirjes dhe rregullimit të operatorëve të rinj si: Agjencitë e renditjes, platformat multilaterale të tregtimit dhe Platformat e organizuara të tregtimit.

iii. lehtësimin e procedurave të emetimit për obligacione dhe aksione duke përshtatur direktivën komunitare të prospektusit.

Vlen për t’u theksuar se lehtësimet e parashikuara në ligj në këndvështrimin e përgatitjes së prospektusit të plotë apo përjashtimi nga ky prospektus i plotë dhe bërja e akt-ofertës për disa kategori të caktuara emetimesh është një faktor me impakt të drejtpërdrejtë në lehtësimin e qasjes së emetuesve në tregjet e kapitaleve.

Si mund të nxitet më tej zhvillimi i këtij tregu dhe rritja e pjesëmarrësve në të?

Duke analizuar hapat e zhvillimit të tregjeve financiare në rajon dhe botë dhe duke i krahasuar ato sipas fazës ku ndodhet Shqipëria, për zhvillimin e shëndoshë të tyre do të duhet të fillojë përfshirja e kompanive publike në tregjet financiare, nëpërmjet emetimit të obligacione apo listimit të tyre dhe emetimit të aksioneve.
Si vendet e rajonit, ashtu edhe përvoja ndërkombëtare ka treguar se për ekonomitë në zhvillim është e përshtatshme që stimuli praktik i zhvillimit të tregjeve financiare të nisë nga kompanitë publike, ku dhe besimi i publikut është në nivele më të larta.

Për të bërë një shembull potencial të politikave konkrete në kuadër të zhvillimit të tregjeve financiare në ambientin shqiptar, një ndër kompanitë me potencial për t’u përfshirë në tregjet financiare është KESH-Korporata Elektroenergjetike Shqiptare.

Nga njëra anë, benefiti për publikun nga emetimi i obligacioneve të kësaj korporate do të ishte diversifikimi i portofolit të tyre, nëpërmjet investimit në këtë korporatë publike, ndërsa nga ana tjetër, për vetë korporatën do të sillte benefite imediate në financimin e projekteve afatgjata të saj me norma më të ulëta interesi. Do të ishte pikërisht publiku, i cili do të krijonte një spirale rritëse dhe mbështetëse për financimin e korporatës, duke ulur koston e saj të financimit.

Korporatat e shëndosha publike, të zotëruara nga shteti janë ende të shumta dhe financimi projekteve të zhvillimit të tyre nëpërmjet emetimit të obligacioneve ose aksioneve, do të përbënte një bazë të mirë për pikënisjen konkrete të zhvillimit të tregjeve financiare.

Cilët janë faktorët frenues të këtij tregu aktualisht?

Një ndër faktorët frenues më të rëndësishëm është mungesa e edukimit financiar. Sondazhet tregojnë se penetrimi i pamjaftueshëm i njohurive financiare në publikun e gjerë është shqetësues.
Shoqata e Tregtimit të Titujve, së bashku me Shoqatën e Bankave, Shoqatën e Fondeve të Pensioneve Vullnetare dhe Fondeve të Investimeve, Shoqatën e Siguruesve, Shoqatën e Mikrofinancës, Junior Achievemnet Albania, Partners Albania, etj., në një grupim prej më shumë se 13 shoqatash ka krijuar 2 vite më parë Rrjetin Kombëtar të Edukimit Financiar (ANFE) duke njësuar përpjekjet për një edukim financiar të shëndoshë të publikut të gjerë.

Një ndër objektivat kryesorë të ASTA dhe ANFE mbetet krijimi i një strategjie kombëtare të edukimit financiar, e cila do të adresonte në mënyrë të strukturuar dhe afatgjatë problematikat e shumta të publikut shqiptar.
Një tjetër faktor frenues në zhvillimin e shëndoshë të tregjeve financiare është edhe mungesa e transparencës financiare të korporatave shqiptare dhe informaliteti i lartë në ekonomi.

Ndonëse disa nga korporatat e shëndosha financiare shqiptare kanë kuptuar benefitet afatgjata të tregjeve financiare dhe po krijojnë standarde të qeverisjes së korporatave me transparencë të lartë, ende mungon një perceptim i gjerë në ambientin shqiptar se informaliteti është një faktor pengues në zhvillimin e qëndrueshëm të vetë korporatave.

Pra ndonëse kuadri legjislativ është i plotë dhe operatorët e tregut janë të mirëmbikëqyrur dhe funksionalë, si edukimi financiar i pamjaftueshëm ashtu edhe informaliteti i lartë, janë faktorë pengues në zhvillimin e qëndrueshëm të tregjeve financiare në Shqipëri.

Në strategjitë afatgjata të zhvillimit të tregjeve financiare duhen padyshim adresuar këto problematika, në mënyrë të strukturuar. Ndërkohë, në strategjitë afatshkurtra të zhvillimit duhen konceptuar politika qeveritare të përfshirjes së korporatave publike në tregjet financiare nëpërmjet emetimit të obligacioneve ose aksioneve. Kjo qasje strategjike afatshkurtër do të japë impaktin e saj, si në rritjen e njohurive financiare nëpërmjet njohjes së publikut të gjerë me këto instrumente, krijimit dhe konsolidimit të besimit të publikut në tregjet financiare dhe zhvillimin e shëndoshë të tyre.

Kompanitë publike

Për të bërë një shembull potencial të politikave konkrete në kuadër të zhvillimit të tregjeve financiare në ambientin shqiptar, një ndër kompanitë me potencial për t’u përfshirë në tregjet financiare është KESH-Korporata Elektroenergjetike Shqiptare. Nga njëra anë, benefiti për publikun nga emetimi i obligacioneve të kësaj korporate do të ishte diversifikimi i portofolit të tyre, nëpërmjet investimit në këtë korporatë publike, ndërsa nga ana tjetër, për vetë korporatën do të sillte benefite imediate në financimin e projekteve afatgjata të saj, me norma më të ulëta interesi.

 

Burimi: Revista Monitor

Një ligj i ri për tregjet e kapitalit synon që të plotësojë boshllëqet e hasura në tregun shqiptar, si dhe plotësimin e tij me të gjithë hallkat e nevojshme të funksionimit dhe mbikëqyrjes.
Por, teksa është bërë plotësimi i gjithë elementeve të zhvillimit në letër dhe ka një rritje të interesit edhe nga brokera, këshillues e fonde investimi që licencohen nga Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare, ajo që mungon janë stimujt konkretë ligjorë dhe fiskalë. Aktorë të tregut shprehen se Shqipëria mund të marrë modele të gatshëm të provuar të suksesshëm, për t’i zbatuar në praktikë, ashtu sikurse duhet të nxisë së pari listimin e kompanive publike. Tregu i kapitalit dominohet nga tregu primar i letrave me vlerë të qeverisë dhe segmente të tjera të tij, si tregu sekondar, fondet e investimit dhe fondet e pensioneve vullnetare, që kanë ende ecuri modeste, çka do të thotë se potenciali i pashfrytëzuar mbetet i lartë.

Nga Nertila Maho

Për vendet në zhvillim, ku bën pjesë edhe Shqipëria, ka një “përpëlitje” të vazhdueshme për të gjetur burime të reja ku të mbështesin rritjen. Kjo nuk vlen vetëm në panoramën e gjerë të mbulimit të deficiteve buxhetore, por zgjatet në të gjitha hallkat e institucionale, kompanitë publike, ato private, e deri tek individët.

Mungesa e një tregu të mirëfilltë kapitali, plotësuar me të gjithë elementet përbërëse të tij, e bën më të vështirë zgjedhjen për të dyja palët, si për ata që duan të investojnë dhe të përfitojnë nga instrumente financiare më të diversifikuara, ashtu edhe për ata që duan të financohen përmes tyre për t’u rritur e për t’u përmirësuar. Dy vitet e fundit kanë qenë domethënës për hapat që janë hedhur dhe kjo shihet në disa aspekte.

Së pari, në plotësimin e kuadrit ligjor me elementet dhe hallkat e nevojshme për të pasur një treg kapitali të mirëfilltë.
Së dyti, ka investime në platforma në shërbim të tij.
Së treti, ka rritje të numrit të aktorëve përbërës që do të thotë se potenciali është aty, edhe pse i shfrytëzuar në minimum.
Së katërti, është pjekuria e disa kompanive private që kanë konsoliduar pozicionin e tyre në treg dhe kanë përputhur standardet e tyre të raportimit financiar, duke ofruar më shumë transparencë.

Pjesa finale që mbetet për t’u plotësuar është gjetja e mënyrave për ta nxitur pjesëmarrjen në këtë treg dhe testi i parë, sipas ekspertëve, duhet të jetë pjesëmarrja e aktive e kompanive publike për t’u ndjekur më pas nga privatët. Paralelisht me këtë, nënvizohet se duhet të vijohet me edukimin financiar që mbetet ende i vakët e për rrjedhojë, frenues.

Plotësohet kuadri ligjor, çfarë sjell ligji i ri

Pas raundesh të tëra konsultimesh, Ministria e Financave dhe Ekonomisë propozoi një projektligj “Për tregjet e kapitalit”, që tashmë ka kaluar disa hallka miratimi dhe mbetet për t’u dekretuar nga Presidenti.
Por çfarë sjell në fakt miratimi i këtij ligji? Në thelb, qeveria ka argumentuar se miratimi i tij synon rritjen e potencialit për zhvillimin e tregjeve të kapitalit, pasi rritet mundësia që emetuesit të gjejnë kapital dhe të financojnë ekonominë, rriten mundësitë për investitorët për fitime më të mira, rriten mundësitë për ndërmjetësit, rritet rentabiliteti i infrastrukturës së tregjeve të kapitalit.

Ky ligj zëvendëson atë “Për titujt” të vitit 2008, që paraqiste boshllëqe sa i takon formës që kishte marrë tregu dhe nevojës për ta rregulluar dhe për ta nxitur atë. Ashtu si një pjesë e mirë e kuadrit ligjor shqiptar, ai është i përputhur me direktivat europiane dhe standardet ndërkombëtare. Paralelisht me kërkesat për tregun, saktësimin e instrumenteve financiarë, mbrojtjen e investitorëve, ligji i jep atribute të reja Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare, duke ia përshtatur kompetencat sipas kërkesave të kohës.

Tregu plotësohet me hallka të reja, si platforma shumëpalëshe të tregtimit apo MFT, platforma e organizuar e tregtimit OTF, Depozitarin Qendror të Titujve, si dhe Agjencinë e Vlerësimit të Rrezikut të Kreditit.
“Kjo iniciativë ligjore, më se e domosdoshme, është një hap shumë i rëndësishëm përpara në këndvështrimin e rregullimit të funksioneve të lojtarëve të tregut financiar, plotësimin e gjithë kuadrit funksional të operatorëve të tregut.

Nga ana tjetër, ligji adreson duke përafruar standardet europiane në drejtim të mbrojtjes së investitorit” shprehet Blodin Çuçi, President i Shoqatës së Tregtimit të Titujve në Shqipëri (ASTA). “Krijimi i një tregu kapitalesh funksional, është shumë i rëndësishëm për zhvillimin ekonomik të një vendi. Ai është një burim financimi për kompanitë me kapital privat dhe ato me kapital shtetëror si dhe një mënyrë e mirë për të tërhequr investimet e huaja në vend”, thotë ministrja e financave dhe ekonomisë, Anila Denaj.

Ecuria nga tregu i letrave me vlerë te pensionet vullnetare

Ankandet e letrave me vlerë të qeverisë janë pjesa më e rëndësishme e tregut të kapitalit sot në vend. Bëhet fjalë për tregun primar ku, sipas kalendarit të emetimit të Ministrisë së Financave dhe Ekonomisë, ishin llogaritur që vetëm në tremujorin e parë të këtij viti të zhvilloheshin ankande për të marrë hua 94 miliardë lekë. Instrumentet dominues të ankandeve janë bonot e thesarit dhe obligacionet.

Por teksa në tregun primar, ecuria është gjithmonë dinamike e nxitur nga kërkesa e vazhdueshme e qeverisë, tregu sekondar i letrave me vlerë, një hallkë tjetër e rëndësishme e tregut të kapitalit, ka një ecuri me luhatje dukshëm më të theksuara. Referuar shifrave zyrtare të Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare, vlera e transaksioneve nga personat juridikë u tkurr me 93% në 3-mujorin e parë të këtij viti në raport me të njëjtin tremujor të një viti më parë.

Në vlerë, transaksionet e kategorisë B që kryhen nga ndërmjetësit persona juridikë, ishin vetëm 135 milionë lekë, kur një vit më parë ishin 2.1 miliardë lekë. Individët, nga ana tjetër, kanë qenë pjesëmarrës në tregun sekondar për shitjet nga portofoli i ndërmjetësit financiar me transaksione në vlerën 937 milionë lekë, me një rënie të lehtë prej 0.42 pikë përqindje në raport me të njëjtën periudhë të një viti më parë.

Fondet e investimit, si një tjetër pjesë e këtij tregu shënuan rritje të lehtë në vitin 2019 sa i takon vlerës së aseteve. Kjo rritje ishte vetëm 1.06% në raport me 2018. Në total, vlera e aseteve ishte rreth 543 milionë euro.
Edhe më modeste është pjesëmarrja e fondeve të pensioneve që në fund të 2019-s kishte një vlerë neto të aseteve rreth 23 milionë euro, me një rritje 26.8% në raport me vitin 2018.

Si mund të nxitet zhvillimi i tregut, listimi i kompanive publike

Nxitja dhe zhvillimi i tregut të kapitalit në vend është në dorë të politikëbërjes dhe në këtë kontekst, Shqipërisë nuk i duhet të shpikë por të marrë të gatshëm modelet që kanë funksionuar, duke i përshtatur në realitetin Shqiptar.

Artan Gjergji, Drejtor Ekzekutiv i Bursës Shqiptare të Titujve ALSE sh.a., shprehet se dy janë praktikat që janë vënë re. “Incentivat ligjore kanë të bëjnë me përmirësimin e infrastrukturës së tregut financiar, apo me lehtësimin e burokracive, për të lehtësuar një listim sa më të shpejtë të biznesit në bursë. Kurse incentivat fiskale kanë të bëjnë me reduktimin ose heqjen fare të taksave të ndryshme për subjektet që listohen (bizneset), apo për qytetarët që gjenerojnë të ardhura nga investimi në tituj” – pohon Gjergji.

Për Blodin Çuçin nga ASTA është e rëndësishme që të shihet përfshirja e kompanive publike nëpërmjet emetimit të obligacioneve apo listimit të tyre dhe emetimit të aksioneve. “Duke analizuar hapat e zhvillimit të tregjeve financiare në rajon dhe botë dhe krahasuar ato sipas fazës ku ndodhet Shqipëria, për zhvillimin e shëndoshë të tyre do të duhet të fillojë përfshirja e kompanive publike në tregjet financiare nëpërmjet emetimit të obligacione apo listimit të tyre dhe emetimit të aksioneve.

Si vendet e rajonit, ashtu edhe eksperienca ndërkombëtare, ka treguar se për ekonomitë në zhvillim është e përshtatshme që stimuli praktik i zhvillimit të tregjeve financiare të nisë nga kompanitë publike, ku edhe besimi i publikut është në nivele më të larta” nënvizon Çuçi.

Artan Gjergji, Drejtor Ekzekutiv Bursa Shqiptare e Titujve ALSE sh.a

“Faktorët që frenojnë zhvillimin nga burokracia tek edukimi financiar”

Tregjet financiare në vend janë ndeshur përherë me sfidën e edukimit të vakët financiar që kthehet në faktor frenues për zhvillimin e tyre. Artan Gjergji, Drejtor Ekzekutiv i Bursës Shqiptare të Titujve, shprehet se përveç këtij faktori, edhe burokracia dhe kohëzgjatja e procedurave është një tjetër element frenues për biznesin në kërkim të fondeve afatgjatë.

Lidhur me evazionin, si një tjetër aspekt frenues, Gjergji pohon se situata ka ndryshuar pozitivisht viteve të fundit, si efekt i evoluimit të tregut, rritjes së kërkesave standarde nga sektori bankar, aq edhe për shkak të partneriteteve që këto kompani kanë me biznese të huaja apo me donatorë të ndryshëm.

Si shfaqet aktualisht dinamika e tregut të kapitaleve në vend në këndvështrimin tuaj?

Tregu i kapitaleve në vend ka hyrë në një fazë intensive zhvillimi, si në aspektin e përmirësimit të infrastrukturës institucionale e ligjore, ashtu edhe në drejtim të shtimit të operatorëve e të shërbimeve financiare të ofruara. Kështu gjatë vitit 2019, në treg u përmirësua kuadri rregullativ që i hap rrugë funksionimit të institucioneve të rëndësisë së veçantë në pjesën e klerimit dhe shlyerjes së pagesave dhe titujve për transaksionet në Bursë.

Gjithashtu, është punuar në mënyrë intensive për përmirësimin e projektligjeve bazë të tregut që mbulojnë aktivitetin e sipërmarrjeve kolektive (fondet e pensionit dhe investimit) si dhe projektligjin për tregun e kapitaleve, i cili mbulon të gjithë aktivitetin e operatorëve në industrinë e titujve si bursa, shoqëritë e brokerimit dhe shërbimet e tjera të investimit. E fundit, por jo më pak e rëndësishme, gjatë 2019 kemi një shtim të operatorëve aktivë në tregun e kapitaleve siç janë:

• shoqëritë e administrimit të fondeve të investimeve dhe fondeve të pensioneve,
• shoqëritë e brokerimit
• regjistrari i titujve, si dhe
• shtim licence të operatorëve ekzistues për të ofruar shërbime shtesë në tregje.

Si ka qenë ecuria e Bursës ALSE për vitin 2019?

Në një këndvështrim të përgjithshëm, gjatë vitit 2019 vlera e tregtimit në Bursën Shqiptare të Titujve ALSE arriti në nivelin e 2.46 miliardë LEK, ose rreth 20.23 milionë EUR, me një sasi (volum) prej më shumë se 52,350 njësi titujsh të tregtuar dhe një numër total prej 101 transaksionesh. Rënia e lehtë prej rreth 4% krahasuar me vitin paraardhës në vlerën e tregtimit, erdhi kryesisht për shkak të uljes së numrit të anëtarëve në 6-mujorin e parë të vitit 2019, por edhe me ndikimin psikologjik që pati në tregje kriza e shkaktuar në ekonominë e vendit nga tërmeti i nëntorit 2019.

Në një analizë të përgjithshme të karakteristikave të zhvillimit të tregtimit në Bursën Shqiptare të Titujve për vitin 2019, vërehet se kanë dominuar:

• Transaksionet për Klientët,
• Transaksionet brenda Orareve Zyrtare (On-Exchange),
• Transaksionet në Obligacione Thesari,
• Transaksionet në valutën LEK.

Në mënyrë më të detajuar, ecuria e zhvillimit të tregut në Bursën Shqiptare të Titujve ALSE analizohet në katër këndvështrime:

Sipas Llojit të Transaksionit

Pjesa më e madhe e tyre janë transaksione në tregun me pakicë (retail), që janë transaksionet bankë-klient, apo klient-klient, krahasuar me transaksionet përmes bankave (tregu ndërbankar). Transaksionet për klientët të realizuara në Bursë janë dominuese në vlerën e tregut (76.7% e totalit), dhe në numrin e transaksioneve të tregtuara (82.2% e totalit), ndërsa si volum të tregtuar në njësi titujsh kemi një volum më të madh në transaksionet nëpërmjet bankave (64.4% e totalit).

Sipas Llojit të Titullit

Pjesa më e madhe e transaksioneve janë të ekzekutuara në Obligacione Thesari, krahasuar me transaksionet në Bono Thesari, kryesisht sa i përket vlerës së transaksioneve (86.7% e totalit). Gjithashtu dhe si numër transaksionesh, ai në Obligacione Thesari është më i lartë (75.3% e totalit).

Sipas Orareve të Ekzekutimit të Transaksioneve

Pjesa më e madhe e numrit të transaksioneve janë të ekzekutuara në Oraret Jo-Zyrtare (Off-Exchange). Transaksionet e ekzekutuara në oraret zyrtare (On-Exchange) mbizotërojnë në drejtim të vlerës së tregut (59.8% e totalit), sasisë së tregtuar të titujve (80.5% e totalit). Transaksionet e realizuara në oraret zyrtare (On-Exchange) janë transaksione që kanë një nivel shumë herë më të lartë transparence dhe informacioni rreth tyre është lehtësisht më i aksesueshëm nga investuesit.

Sipas Maturimit të Titujve

Parë në këndvështrimin e maturimit nga bonot e thesarit, titujt më aktivë janë ata me maturim 12-mujor të ndjekura nga BTH 6- mujore. Ndërkohë që parë në këndvështrimin e maturimit nga obligacionet e thesarit, titujt më aktivë në tregtim janë ata me maturim 10-vjeçar dhe 5-vjeçar, të ndjekur nga 3-vjeçarët.

Çfarë pritet të sjellë ligji i ri i miratuar mbi Tregun e Kapitaleve?

E kemi ndjekur me shumë vëmendje evoluimin e projektligjit “Për Tregun e Kapitaleve” dhe kemi bashkëpunuar mjaft ngushtësisht si me ekspertët e SECO-Bankës Botërore, ashtu edhe me ekspertët e Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare. Këtë e kemi bërë duke u bazuar në ekspertizën shumëvjeçare, jo vetëm të stafit të Bursës ALSE, por duke marrë edhe konsulencën e disa prej ekspertëve më të mirë të tregut të kapitaleve në rajon, të cilët na kanë asistuar sidomos në pjesën e përputhshmërisë me Direktivat e BE-së.

Projektligji i ri sjell një frymë pozitive (krahasuar me bazën ligjore aktuale), kryesisht në drejtim të:

• Mbledhjes nën të njëjtën ombrellë të të gjithë kuadrit ligjor për tregun e kapitaleve në vend,
• Harmonizimit më të mirë të kuadrit ligjor me Direktivat e BE-së që mbulojnë industrinë financiare,
• Përcaktimit më të mirë të rolit dhe aktivitetit të disa tregjeve dhe ndërmjetësve financiarë,
• Sjelljes për herë të parë disa koncepte dhe institucione të reja në tregjet financiare, të cilat mungonin në ligjin aktual si p.sh., depozitari qendror i titujve, agjencitë e vlerësimit të rrezikut të kreditit etj.),
• Standardizimit të kritereve të përshtatshmërisë “fit & proper” për organet e larta drejtuese të institucioneve financiare në tregun e kapitaleve.

Si mund të nxitet më tej zhvillimi i këtij tregu dhe rritja e pjesëmarrësve në të?

Eksperiencat më të mira ndërkombëtare kanë treguar që zhvillimi i tregut të kapitaleve në mënyrë evolutive ka kërkuar disa shekuj (vendet që kanë sot bursa të zhvilluara kanë një historik 5-shekullor). Ndërsa në vende me një histori modeste të zhvillimit të tregut të kapitaleve, janë aplikuar incentiva të ndryshme ligjore dhe fiskale për të nxitur biznesin të përdorë tregun e kapitaleve, si një alternativë më të favorshme për financimin e aktivitetit. Incentivat ligjore kanë të bëjnë me përmirësimin e infrastrukturës së tregut financiar apo me lehtësimin e burokracive, për të lehtësuar një listim sa më të shpejtë të biznesit në bursë.

Kurse incentivat fiskale kanë të bëjnë me reduktimin ose heqjen fare të taksave të ndryshme për subjektet që listohen (bizneset) apo për qytetarët që gjenerojnë të ardhura nga investimi në tituj. Shembujt janë të pafund, edhe në vendet e rajonit, duke filluar nga Maqedonia, Kroacia, Hungaria, Serbia, Rumania, Bullgaria etj. Duhet vetëm vullneti pozitiv i grupeve të interesit dhe kryesisht politikëbërësve.

Pavarësisht kësaj qasjeje, nëse duam të zhvillohet tregu i kapitaleve në vend, duhet të ketë një qasje më proaktive të operatorëve në treg, sidomos bankave të nivelit të dytë. Duke marrë të mirëqenë nivelin relativisht të shëndetshëm të zhvillimit dhe nivelin e lartë të ekspertizës, bankat tregtare në vend mund dhe duhet ta orientojnë aktivitetin e tyre edhe përtej shërbimeve të bankingut tradicional.

Kështu, në botën e zhvilluar, bankat janë po aq aktive edhe në industrinë e titujve nëpërmjet ofrimit për klientët e tyre të mjaft shërbimeve të investimit, siç janë shërbimet e brokerimit, kujdestarisë, nënshkrimit të titujve (underwriting), menaxhimit të portofolit etj.

E fundit, por jo për nga rëndësia, tregut të kapitaleve në vend i duhen “shembuj të mirë” të kompanive të para të listuara në bursë. Këto padyshim mund të jenë kompani prestigjioze me kapital privat, por nisur nga ngurrimi i një tregu të panjohur mund të shihet me vend që hapin e parë në këtë drejtim ta hedhë vetë Qeveria. Kjo e fundit, ka në portofolin e saj ende disa kompani të suksesshme, të cilat nuk kanë kaluar në procesin e privatizimit.

Eksperienca e vendeve të rajonit, por dhe më gjerë, ka treguar që listimi i kompanive shtetërore, jo vetëm është një shembull i mirë për t’u ndjekur nga kompanitë private, por përmirëson edhe eficencën e këtyre kompanive shtetërore si dhe jep mesazhin e qartë të Qeverisë në luftën kundër evazionit fiskal. Të mos harrojmë që Raporti i Bankës Botërore “Doing Business”, e uli Shqipërinë mjaft shkallë në renditje vetëm për faktin se nuk kishte një treg kapitalesh të zhvilluar dhe nuk kishte kompani të listuara. Gjykojmë që vëmendja e autoriteteve për të adresuar këtë çështje duhet të jetë jo vetëm e lartë, por edhe mjaft e shpejtë.

Cilët janë faktorët frenues të këtij tregu aktualisht?

Në kuadër të punës që po bëjmë për të qasur biznesin drejt shfrytëzimit të tregut të kapitaleve, si një alternativë më e favorshme financimi, na rezulton se edukimi financiar sidomos në drejtim të industrisë së titujve dhe përfitimeve që ato sjellin, lë shumë për të dëshiruar. Deri para disa viteve, edhe evazioni fiskal konsiderohej një problem. Megjithatë, duhet pranuar që tashmë bizneset e mëdha e serioze janë maturuar në drejtim të një raportimi financiar sa më rigoroz. Kjo vjen sa për shkak të evoluimit të tregut dhe rritjes së kërkesave standarde nga sektori bankar, aq edhe për shkak të partneriteteve që këto kompani kanë me biznese të huaja apo me donatorë të ndryshëm.

Një tjetër element që në gjykimin tonë është frenues për biznesin në kërkim të fondeve afatgjatë, është burokracia dhe kohëzgjatja e procesit. Për shkak se bankat tregtare në vend kanë likuiditet të bollshëm, kjo u jep mundësinë që të marrin shumë herë më pak kohë (zakonisht 1 muaj) në përmbushjen e nevojave të biznesit me kredi. Ndërkohë që procesi i emetimit të titujve dhe listimi në bursë, edhe pse më pak i kushtueshëm, është një proces që i kërkon biznesit nga 6-12 muaj duke i shtyrë ata më shumë drejt sektorit bankar. Kjo është arsyeja pse e shohim si një faktor mjaft të rëndësishëm orientimin e bankave të nivelit të dytë drejt shërbimeve të investimit.

Kjo jo vetëm që nuk do t’u krijonte këtyre institucioneve financiare konkurrencë me vetveten (në vend të një kredie, do jepnin hua duke blerë obligacionin e një korporate), por do të nxisnin zhvillimin e shpejtë të tregut të kapitaleve duke rritur volumin e biznesit. Nëse marrim në konsideratë faktin që pjesa më e madhe e bankave kanë krijuar edhe fonde investimi e fonde pensioni, rëndësia e zhvillimit të tregut të kapitaleve për sektorin bankar bëhet disa herë më e madhe.

Aktualisht, fondet e investimeve dhe fondet e pensioneve nuk po zhvillohen me shpejtësinë që duhet për të vetmin shkak se mungojnë instrumentet për të investuar dhe për të diversifikuar portofolin në bursa dhe tregjet e organizuara. Konvertimi i kredive të korporatave në obligacione të emetuara nga korporatat dhe investuara nga bankat e publiku, do të sillte një zhvillim më të shpejtë e më të qëndrueshëm, jo vetëm të tregut të kapitaleve në vend, por të të gjithë sektorit financiar në tërësi.

Milbana Tole, Drejtore Ekzekutive e Regjistrit Shqiptar të Titujve ALREG

“Regjistri Shqiptar i Titujve, si garantohet procesi nga regjistrimi te shlyerja”

Regjistri Shqiptar i Titujve (ALREG) u licencua vitin e shkuar nga Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare, si një tjetër hallkë e rëndësishme në tregun e kapitalit në vend. Legjislacioni aktual nuk e ka të sanksionuar këtë hallkë, por ligji i ri për tregun e kapitaleve, që pritet të dekretohet, përcakton qartë detyrimet e Depozitarit. Në një intervistë për “Monitor”, Drejtoresha Ekzekutive e ALREG, Milbana Tole, sqaron se çfarë roli luan sot në treg ky institucion dhe cilat janë shërbimet që ofrohen duke nisur nga regjistrimi i titujve e deri te shlyerja e tyre.

Regjistri Shqiptar i Titujve ALREG është një institucion i ri, i licencuar në vitin 2019 si nga Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare, ashtu edhe Banka e Shqipërisë. Cili do të jetë roli i ALREG në industrinë e titujve në vend?

ALREG është depozitari i titujve joqeveritarë, me rolin e tij specifik për të ushtruar veprimtarinë e administrimit të të dhënave të titujve, si dhe të klerimit dhe shlyerjes së tyre. Funksionet e ALREG në industrinë e titujve janë regjistrimi fillestar i titujve, ofrimi dhe mbajtja e llogarive të titujve në nivel qendror, si dhe shërbimi i klerim -shlyerjes së titujve. Për herë të parë në vend, nëpërmjet ALREG sigurohen shërbimet për operacionet pas tregtimit për titujt joqeveritarë post trade operations). Këto operacione janë vendimtare në infrastrukturën e tregut të kapitaleve dhe ALREG si një CSD (Depozitar Qendror Titujsh) ka rol të rëndësishëm për të garantuar kryerjen me sukses të tyre.

Cili është ndryshimi i shërbimeve që ofron ALREG nga ato që ofron Qendra Kombëtare e Biznesit për kompanitë shqiptare?

QKB është institucioni që administron regjistrin tregtar, i cili është një bazë të dhënash e subjekteve që ushtrojnë veprimtari ekonomike dhe tregtare. Në regjistrin tregtar regjistrohen të dhënat e subjektit në momentin e themelimit, si dhe më pas të veprimtarisë së tyre apo të çregjistrimit të subjekteve, duke pasqyruar çdo ndryshim në status dhe organizimin e subjektit tregtar.

Ndërkohë, si element i rëndësishëm i themelimit të shoqërisë, regjistrohen edhe të dhëna për vlerën e kapitalit themeltar të nënshkruar, numrin, formën dhe vlerën e aksioneve të nënshkruara. Por informacioni për aksionet në QKB ka vetëm natyrë deklarative dhe nuk ka detyrim të njoftohet çdo transferim i tyre. Shoqëria mund ta japë këtë informacion për aksionet vetëm një herë në vit së bashku me raportimin për bilancin vjetor kontabël dhe raportin e auditimit…

ALREG është institucioni që organizon dhe administron të dhënat mbi titujt, duke dhënë informacion të nevojshëm për mbajtjen dhe lëvizjen e tyre në kohë reale. Pra pikëpamja e fokusimit në këtë rast janë instrumentet e borxhit dhe titujt e kapitalit, mirëmbajtja dhe raportimi i gjendjes dhe lëvizjes së tyre.

-Sa më sipër, kuptohet që ALREG ofron shërbime që janë të orientuara për titujt dhe klientët investitorë, të cilët janë mbajtës të titujve dhe pronarë të tyre. Lëvizja e titujve, transferimi, klerimi dhe shlyerja e tyre janë transaksione që realizohen vetëm nëpërmjet institucioneve të Depozitarit Qendror, të quajtura në botë CSD(Central securities Depositories).

ALREG është pikërisht një institucion i tillë (CSD) i cili kryen këto shërbime në kohën e duhur dhe mënyrën e duhur për tregjet financiare. Por natyrisht, duke qenë ndërmjet emetuesve dhe investitorëve, ALREG është në gjendje të ofrojë shërbime edhe për kompanitë emetuese për të informuar lidhur me regjistrin e aksioneve dhe mbajtësit e tyre në kohë reale dhe të vazhdueshme për çdo ndryshim të tyre.

A do të ofrojë ALREG shërbime financiare vetëm për kompanitë që do të kenë titujt e tyre të listuara në bursë, apo do të ofrojë edhe shërbime të tjera?

ALREG ofron shërbime të regjistrimit të titujve për mirëmbajtjen e titujve të dematerializuar në emër të investitorëve (nëpërmjet anëtarëve të tyre) si dhe në emër të emetuesve përkatës. ALREG, nëpërmjet sistemit të tij dhe zhvillimeve që ka bërë nga pikëpamja teknike dhe ligjore, është në gjendje të shërbejë për të gjitha llojet e titujve, si dhe formave të tyre të emetuara në mënyrë publike apo private.
ALREG do të orientohet kryesisht në dy drejtime kryesore në tregun e titujve në vend:

1. Transaksionet në bursë (on exchange). ALREG do të ofrojë për Bursën Shqiptare të Titujve ALSE, shërbimin e klerimit dhe të shlyerjes për transaksionet në tituj joqeveritarë të ekzekutuar në këtë treg të organizuar

2. Transaksionet jashtë burse (off exchange). ALREG do të ofrojë shërbime edhe për tregun e titujve të pakuotuara në Bursë. Në këtë drejtim, një grup klientësh i synuar dhe potencialë për të përfituar shërbimet e ALREG do të jenë:

– shoqëritë aksionere, të cilat kanë ofruar apo do të ofrojnë tituj të borxhit privat afatshkurtër dhe afatgjatë në tregun vendas nëpërmjet ofertës private,
– klientët dhe ndërmjetësit e tyre për transfertat apo vendosjen e pengut (transferimi, trashëgimia, dhurimi apo lënia si kolateral të titujve).

Licenca e marrë aktualisht nga AMF i lejon ALREG të ofrojë shërbime financiare për titujt e borxhit me ofertë publike dhe private, si dhe për titujt e kapitalit që tregtohen në Bursën Shqiptare të Titujve ALSE sh.a.

Sa e nxit ligji i ri për Tregun e Kapitaleve në Shqipëri industrinë e titujve e sidomos institucionet, që ofrojnë shërbime mbështetëse për tregjet financiare, siç është edhe depozitari qendror i titujve?

Koncepti i Depozitarit Qendror të Titujve nuk ekziston në kornizën ligjore prezente. Ligji i ri i Titujve, për herë të parë, përcakton institucionin e depozitarit qendror të titujve, si dhe funksionet e tij. Në këtë kuptim ligji i ri, nëpërmjet përcaktimeve ligjore të institucioneve post trade, i jep tregut qartësi dhe siguri në funksionimin e gjithë zinxhirit të tij. Depozitarët Qendrorë kanë një funksion publik, nëpërmjet emetimit, ruajtjes dhe mirëmbajtjes së titujve të investitorëve private.

Për këtë qëllim, Autoritet ligjvënëse dhe ligjzbatuese janë të interesuar për të pasur veprimtari të sigurta dhe eficente të këtyre institucioneve, duke adresuar interesin e publikut. Ligji i ri i titujve siguron pikërisht një mjedis të qartë dhe të favorshëm për licencimin e këtyre institucioneve, kërkesa rregullatore për funksionimin dhe mbikëqyrjen e tyre, duke i shërbyer drejtpërdrejt në këtë mënyrë një tregu të mirërregulluar institucionalisht dhe funksionimit të rregullt në të gjithë hallkat e tij.

Kërkesat për licencimin e CSD me sisteme të sigurt dhe të besueshëm, të vendosura ligjërisht, janë domosdoshmëri për institucionet e tregut. Këto sisteme sigurojnë konfidencialitetin, integritetin dhe disponueshmërinë në kohë reale dhe zbatimin e standardeve ndërkombëtare për sigurinë e informacionit dhe vazhdimësinë e operacioneve të biznesit.

Përfitimet kryesore në vizion të përgjithshëm për tregun vendas të titujve dhe operatorët e tij në kushtet e shërbimeve mbështetëse të rregulluara me ligj (përfshirë ngritja dhe funksionimi i CSD), i vlerësojmë si më poshtë:

  • Procese të shpejta dhe transparente të regjistrimit të pronësisë së titujve dhe ekzekutimit të transferimit në tituj dhe pagesa;
  • Ngritje e kapacitetit të infrastrukturës së tregut dhe e njohurive të tij;
  • Mbështetje e operatorëve të tregut me njohuritë dhe zhvillimet e fundit të tij;
  • Akses online për referenca të të dhënave të ndryshme.

Burimi: Revista Monitor

Emetimi i Obligacioneve mund të jetë një alternativë e re për huamarrjen e ndërmarrjeve publike dhe një shtysë për zhvillimin e tregut financiar në Shqipëri. Artan Gjergji, Drejtor i Bursës ALSE thotë në intervistë për televisionin Scan se një lëvizje e tillë do t’u jepte mundësinë koropratave shtetërore të merrnin hua nga tregu dhe publiku me norma më të ulta se sektori bankar duke ulur kostot e tyre. Emetimi i këtyre Obligacioneve do t’i jepte gjithashtu mundësinë Bankës së Shqipërisë të blinte në bursë këto instrumente nëpërmjet një programi të lehtësimit sasior duke rritur likuiditetin në tregun financiar.

Për të shikuar intervistën e plotë klikoni këtu

Flet Blodin Çuçi, administrator në Caesar Investment Advisory Services

Emetimi i eurobondit duhet të shtyhet për në vjeshtë ose në fund të vitit thotë Blodin Çuçi, administrator në Caesar Investment Advisory Services. Gjatë 10-vjeçarit të fundit, Shqipëria ashtu si dhe vende të tjera në zhvillim, ka rritur ekspozimin me borxh të jashtëm në formën e Eurobondeve. Në kushtet e reja të përkeqësimit të faktorëve makroekonomike që ka krijuar pandemia, investitorët në këto Eurobonde do të kërkojnë një normë interesi më të lartë në krahasim me periudhën pre-COVID-19, tha ai.

Çuçi tha se aktualisht çmimi i Eurobondit Shqiptar ka rënë dhe si rrjedhojë është rritur norma e interesit. Sot, Eurobondi Shqiptar 5-vjeçar tregtohet në rreth 3.4%. Pra, sipas perceptimeve të tregjeve financiare, nëse Republika e Shqipërisë do të emetonte sot një obligacion 5-vjeçar, norma e interesit minimale që do të paguante është 3.4%. Nga ana tjetër, nëse do të zgjidhej një afat maturimi më i gjatë, 7-vjeçar apo 10-vjeçar, norma e interesit do të kërkohej nga investitorët do të ishte me siguri më e lartë.

Para se të shpërthente pandemia e COVID-19, Shqipëria ishte në procedura për të emetuar një Eurobond të ri me vlerë 600 milionë euro, me afat maturimi 7-10 vjet. Në kushtet e reja që janë krijuar, a është i mundur të ekzekutohet një plan i tillë?

Kriza e krijuar nga pandemia COVID-19 ka vendosur në stres financat publike të qeverive në botë. Ndërprerja, e aktiviteteve ekonomike, tregtisë, mbyllja e bizneseve dhe rënia e besimit tek tregjet financiare botërore nga shpërthimi i pandemisë ka përkeqësuar ecurinë ekonomike dhe financat publike të këtyre shteteve.

Ngadalësimi apo rënia ekonomike së bashku me stimujt fiskalë në përgjigje të krizës gjithashtu pritet të rrisin barrën e borxhit për vitin 2020. Nëse në fillim të muajit prill, ende kishte dyshime për recesion, tashmë është i konfirmuar një recesion i thellë global i ekonomisë botërore.

Pra në tërësi, në kushtet aktuale të këtij recesioni, janë pikërisht qeveritë e shteteve sovrane që janë vendosur në linjë të parë për të përballuar efektet ekonomike të kësaj krize nëpërmjet përdorimit të financave publike.

Së pari, në përgjithësi, që nga fillimi i krizës, në tregjet financiare është vënë re një rritje e spread-eve të obligacioneve qeveritare, pikërisht duke reflektuar këtë pritje të investitorëve: qeverive të shteteve sovrane ju duhet të përballojnë efektet e krizës financiare, duke rritur borxhin publik të emetuar. Kjo rritje e spread-eve (shih grafikun 1) dhe si rrjedhim dhe normave të interesit ka goditur më shumë vendet në zhvillim, ku përfshihet edhe Shqipëria sesa vendet e zhvilluara.

 

Si rrjedhim, duke qenë se Shqipëria konsiderohet një vend në zhvillim, në kushtet e reja të krijuara nga pandemia dhe nga perceptimi që investitorët në tregjet e obligacioneve kanë, në këto çaste do të duhej të paguante një normë më të lartë interesi.

Për të kuptuar më thellë impaktin e pandemisë në ekonominë shqiptare dhe sidomos këndvështrimin dhe perceptimin e investitorëve, mjafton t’u referohemi agjencive të renditjes dhe Fondit Monetar Ndërkombëtar. Në analizën e saj të datës 17 mars 2020, agjencia e renditjes Standards and Poor’s, ka ndërtuar tre skenarë stresi mbi shtetet sovrane që do të goditen më shumë nga pandemia e koronavirust në terma të PBB-së, kjo vetëm si pasojë e rënies së turizmit. Në renditjen globale të vendeve të goditura nga pandemia, Shqipëria renditet e 13-a ku; në skenarin më të mirë, vetëm nga rënia e të ardhurave të turizmit, impakti në PBB është -1.46%, në skenarin mesatar goditja në PBB është -2.52%, ndërsa në skenarin ekstrem, goditja në terma të PBB-së është -3.58%.

Një pritje më të përgjithshme për goditjen në ekonominë shqiptare e jep Fondi Monetar Ndërkombëtar, i cili parashikon rënien e PBB-së në -5.2%, çka përkthehet në -700 milionë euro më pak në terma absolutë krahasuar me PBB-në shqiptare në vitin 2019. Burimi: https://www.spglobal.com/ratings/en/research/articles/200317-stress-scenario-the-sovereigns-most-vulnerable-to-a-COVID-19-19-related-slowdown-in-tourism-11387024

Së dyti, në tregjet financiare po vihet re një ulje e përgjithshme e likuiditetit, çka tregon se jemi në një periudhë pritje nga ana e investitorëve derisa të kuptohet dhe analizohet më thellë ndikimi i pandemisë tek treguesit makroekonomikë të shteteve. Ky indikator kushtëzon periudhën e daljes në treg të Eurobondit Shqiptar. Do të duhet që investitorët të kenë më shumë qartësi në impaktin global të pandemisë për të pasur besimin e duhur dhe për të investuar në tregjet financiarë.

Në përfundim, përkeqësimi i kushteve të tregjeve financiare ndërkombëtare, përkeqësimi i pritshëm i treguesve makroekonomikë dhe paqartësia në kohëzgjatjen e pandemisë, bëjnë të pafavorshëm emetimin për periudhën maj-qershor 2020, siç ishte planifikuar paraprakisht dhe bëjnë të nevojshme shtyrjen e emetimit për në periudhën tetor – nëntor 2020 ose gjatë vitit 2021.

Nëse po, çfarë kostosh do të kishte emetimi i tij?

Gjatë 10-vjeçarit të fundit, Shqipëria ashtu si dhe vende të tjera në zhvillim, ka rritur ekspozimin me borxh të jashtëm në formën e Eurobondeve. Në kushtet e reja të përkeqësimit të faktorëve makroekonomikë që ka krijuar pandemia, investitorët në këto Eurobonde do të kërkojnë një normë interesi më të lartë në krahasim me periudhën pre-COVID-19.

Në këtë këndvështrim, mund të flasim me bindje se për 2-3 vitet në vijim kemi hyrë në një regjim me norma më të larta interesi për vendet në zhvillim. Nga ky perceptim, sigurisht që do të goditen edhe emetimet e Eurobondeve të ardhshme të Republikës së Shqipërisë. Nëse do të bënim një krahasim sasior, vihet re se për vendet me renditje të njëjtë me të Shqipërisë, normat e interesit janë aktualisht në nivelin 3-4% për obligacionet 5-vjeçare dhe 5.5-6% për obligacionet 10-vjeçare. Për shembull, aktualisht, Eurobondi Turk (renditja B+) me maturim në vitin 2025 po tregtohet në pellgun 4% normë interesi. Eurobondi i Malit të Zi (renditja B+) me afat maturimi në vitin 2025 tregtohet me 3.4%.

Grafiku i mëposhtëm tregon rënien e çmimit të Eurobondit Shqiptar dhe si rrjedhojë rritjen e normës së interesit. Sot, Eurobondi Shqiptar 5-vjeçar tregtohet në pellgun 3.4%. Pra, sipas perceptimeve të tregjeve financiare, nëse Republika e Shqipërisë do të emetonte sot një obligacion 5-vjeçar, norma e interesit minimale që do të paguante është 3.4%. Nga ana tjetër, nëse do të zgjidhej një afat maturimi më i gjatë, 7-vjeçar apo 10-vjeçar, norma e interesit do të kërkohej nga investitorët do të ishte me siguri më e lartë.

 

Burimi: Bursa e Frankfurtit

A mund të ishte tregu i brendshëm një mundësi për financimin e nevojave?

Tregu i brendshëm gjithmonë ka qenë dhe do të vazhdojë të jetë një burim i mirë financimi për borxhin e qeverisë. Ankandi i qeverisë për obligacion të brendshëm në monedhën Euro edhe një herë tregoi se kërkesa e brendshme për të blerë borxh të qeverisë në këtë monedhë është e lartë. Këtë e tregoi kërkesa prej 160 milionë eurosh kundrejt 100-120 milionë euro të ofruara.

Duke parë dhe duke analizuar strukturën e likuiditetit të institucioneve financiare dhe sistemit në përgjithësi dhe mungesën e alternativave financiare të investimit, emetimet e brendshme të borxhit të qeverisë janë të favorizuara.
Nga ana tjetër, do të dëshiroja të theksoja se nevoja minimale e qeverisë për të emetuar në funksion të rinovimit është vetëm 250 milionë euro, çka është një shumë relativisht e vogël krahasuar me likuiditetin e sistemit financiar.

A ka burime dhe alternativa të tjera që një qeveri të sigurojë borxhe në kushtet e reja që pandemia ka krijuar?

Burimet alternative të qeverive në përgjithësi janë të shumta. Një ndër alternativat më tradicionale është përdorimi i të ashtuquajturave hua tregtare të drejtpërdrejta nga institucione financiare, siç ishte rasti i Lituanisë ku nënshkroi një marrëveshje financimi prej 2.5 miliardë euro me Nordic Investment Bank për financimin e pasojave të pandemisë. Në këtë kontekst, qeveria shqiptare mund ose t’i drejtohet një sindikate të përbërë nga bankat shqiptare për nevojat e saj ose t’i drejtohet institucioneve financiare ndërkombëtare.

Burimi: Revista Monitor

Pavarësisht përfitimeve nga ngritja e bursave, sa të gatshme janë kompanitë shqiptare për t’u bërë pjesë e tyre dhe për të mundësuar investitorët t’i furnizojnë me kapital?

Për Artan Gjergjin, drejtor ekzekutiv i Bursës Shqiptare të titujve ALSE, bursa nuk është një treg ku çdokush mund të listohet. “Normalisht bursa është për një klasë biznesi që kërkon alternativa në sasi të mëdha fondesh për t’u financuar dhe afatgjatë. Pra ato biznese që janë zhvilluar aq shumë sa që edhe një bankë e vetme nuk arrin t’i financojë”, tha ai në A2.

Gjergji shpjegoi se cila kategori biznesesh shqiptare mund të jenë më të përshtatshme për këtë risi të domosdoshme për ekonominë. “30 vite tranzicion janë të mjaftueshme për elitën e bizneseve shqiptare. Një pjesë e tyre kanë vite që bashkëpunojnë me partnerë të huaj, çka i detyron të jenë transparentë nga pikëpamja financiare. Një pjesë e tyre kanë kredi në institucione financiare ndërkombëtare, siç është BERZH, IFC, pra kanë vite që janë edukuar me kulturë dhe transparencë financiare”, tha ai. “Tashmë biznesi elitar e ka kapërcyer fazën e tendencës së evazionit fiskal. Nga këto biznese VIP që ekzistojnë në Shqipëri, më afër kësaj janë institucionet financiare, por edhe ato të sigurimeve, por nuk janë të vetme. Ka interes edhe nga sektori agro-ushqimor, i ndërtimit”.

Gjergji shpjegoi se aktualisht në Shqipëri ka biznese që kanë emetuar obligacione korporate dhe qytetarë që kanë investuar në këto tituj. “Një prerje e nj një obligacioni korporate që qarkullon në Shqipëri është diku te 10 mijë euro. Pra një shifër e absorbueshme nga pikëpamja e investimit. Shumë shpejt këto tituj do të jenë të listuar në Bursën ALSE”, tha ai.

Për të parë intervistën e plotë klikoni këtu

Burimi: A2 News

Lëvizje te postimet