Shqip

Yield-i i instrumenteve të borxhit të brendshëm të qeverisë shqiptare shënoi një minimum të ri historik në fund të muajit shtator.

Sipas të dhënave nga Ministria e Financave, yield-i mesatar zbriti në nivelin 3.71%, nga 3.75% që kishte qenë në fund të tremujorit të dytë dhe 3.85% në të njëjtën periudhë të një viti më parë. Yield-mesatar ka rënë, megjithëse Ministria e Financave këtë vit i është kthyer zgjatjes së së maturitetit mesatar të huamarrjes.

Në fund të shtatorit, maturiteti mesatar i letrave të borxhit të emetuara në tregun e brendshëm (pa përfshirë Bankën e Shqipërisë, që blen vetëm instrumente afatshkurtër) arriti në 860 ditë, nga 843 ditë në fund të tremujorit të dytë dhe 845 ditë që kishte qenë në fund të vitit të kaluar. Pas vitit 2014, qeveria shqiptare nisi të rrisë maturitetin mesatar të instrumenteve të borxhit, me qëllim uljen e rrezikut të rifinancimit të shpeshtë. Aktualisht, instrumentet afatgjatë (me maturim mbi një vit) përbëjnë pothuajse 68% të stokut të borxhit të brendshëm të qeverisë qendore, nga 51% që zinin në vitin 2013.

Epoka e normave të ulëta të interesit dhe gjendja likuide e tregut të brendshëm e ka ulur ndjeshëm koston e huamarrjes së qeverisë shqiptare, duke zbutur pjesërisht barrën e borxhit të lartë publik, që pas vitit 2013 mori përmasa shqetësuese. Vitin e kaluar, interesat përbënin 3.16% të stokut të borxhit publik, nga 5.82% që zinin në vitin 2010.

Vitin e kaluar, borxhi publik sipas shifrave zyrtare ishte sa 66.25% e Prodhimit të Brendshëm Bruto, ndërsa interesat e borxhit të paguara nga qeveria shqiptare ishin sa 2.09% e PBB-së; ndërkohë, në vitin 2010, megjithëse borxhi ishte sa 57.71% e PBB-së, interesat ishin sa 3.36% e tij. Shifrat e mësipërme tregojnë qartë se në dekadën e fundit pesha e interesave ndaj borxhit total ka ardhur në rënie të ndjeshme.

Gjithashtu, rritja e huamarrjes së jashtme përmes emetimit të eurobondeve e ka ulur kërkesën për hua më tregun e brendshëm financiar, duke krijuar më shumë bollëk likuiditeti dhe më shumë konkurrencë mes investitorëve për të blerë letrat e borxhit të qeverisë. Tashmë borxhi i jashtëm përbën pothuajse 49% të stokut total, nga 43% që zinte në vitin 2010.

Interesat e borxhit publik kaluan me sukses edhe momentin e krizës që ekonomia pësoi pas goditjes së papritur të pandemisë së Covid-19. Falë injektimit të lartë të likuiditetit nga Banka e Shqipërisë dhe gjendjes së shëndetshme të sektorit bankar, yield-et e titujve të huamarrjes nuk refelektuan rreziqet nga tkurrja e ekonomisë dhe rritja e fortë e borxhit publik.

Pandemia i përmbysi planet e qeverisë për një ulje graduale të borxhit publik poshtë kufirit të 60%. Ministria e Financave e vlerësonte borxhin publik në fund të 9-mujorit në nivelin rekord prej 79.72% të PBB-së, ndërsa për vitin e ardhshëm parashikohet një ulje e lehtë me rreth një pikë përqindje./E.Shehu

Burimi: Revista Monitor

Banka e Shqipërisë është tërhequr nga disa ndryshime rregullatore, që mund të vështirësonin ndjeshëm investimin e individëve në obligacionet e bankave tregtare.

Projektrregullorja “Mbi kërkesën minimale për instrumentet e kapitalit rregullator dhe detyrimet e pranuara”, në versionin e përgatitur në fillim të këtij viti, përcaktonte se obligacionet e shitura te klientët joprofesionistë do t’iu njiheshin bankave si kapital rregullator i nivelit të dytë, vetëm në rast se vlera nominale e instrumentit do të ishte paktën pesë milionë lekë.

Sipas Bankës Qendrore, rregullorja, përfshi dispozitën në fjalë, reflektonte direktivën europiane Për Ndërhyrjen e Jashtëzakonshme në Banka (The Bank Recovery and Resolution Directive).

Me sa duket, një kufizim i tillë kishte qëllim të mbronte investitorët e vegjël, të paspecializuar, nga investimi në borxhin e varur të bankave.

Bankat kanë qenë promotorët kryesorë të instrumenteve të borxhit privat në Shqipëri, përmes obligacioneve me ofertë private. Në shumicën e rasteve, qëllimi i këtyre instrumenteve është përdorimi si kapital rregullator i nivelit të dytë, sipas kërkesave të rregullores përkatëse të Bankës së Shqipërisë.

Ndryshimet rregullatore që propozoi Banka e Shqipërisë e kufizonin mundësinë për të shitur obligacione tek individët. Nga njëra anë, kjo mund të vështirësonte praktikën e përdorimit të borxhit të varur si kapital rregullator për të mbështetur rritjen e bankave; nga ana tjetër, iu hiqte investitorëve të vegjël një alternativë relativisht fitimprurëse investimi dhe bëhej pengesë për zhvillimin e tregut të kapitaleve në vend. Bankat janë ndër subjektet me potenciale më të mëdha për të emetuar tituj në bursë, për shkak të rritjes graduale të kërkesave rregullatore për kapital, por edhe përvojës së krijuar në vitet e fundit me obligacionet me ofertë private.

Pas vërejtjeve të shprehura nga bankat, Banka e Shqipërisë ka ndërmarrë ndryshime në projektrregullore, duke e hequr vlerën dysheme prej pesë milionë lekësh që do t’iu kufizonte individëve apo investitorëve të tjerë joprofesionistë investimin në obligacione të bankave tregtare.

Me variantin e ri të rregullores që propozon banka qendrore, shitja e instrumenteve të pranuara tek klientët jo profesionistë do të mbështetet në disa kërkesa të ligjit “Për tregjet e kapitalit”.

Më konkretisht, këto instrumente do të pranohen si kapital rregullator vetëm kur banka ka kryer dhe dokumentuar testin e përshtatshmërisë, në bazë të të cilit ka rezultuar se instrumenti është i përshtatshëm për klientin joprofesionist. Kategorizimi i klientëve dhe mënyrat sesi kryhet testi i përshtatshmërisë rregullohen nga dispozitat e seksionit të dytë të ligjit “Për tregjet e kapitalit”.

Veç testit të përshtatshmërisë, rregullorja e re e Bankës së Shqipërisë kërkon që instrumentet e detyrimeve të pranuara të cilat blihen nga klientët joprofesionistë duhet të përmbajnë dispozita kontraktore detyruese, me anë të së cilave kreditorët bien dakord që të pranojnë çdo zvogëlim të principalit apo shumës së disbursuar e të papaguar, si dhe çdo konvertim apo anulim që kryhet gjatë ushtrimit të detyrës nga Autoriteti i Ndërhyrjes së Jashtëzakonshme.

E thënë ndryshe, blerësit e obligacioneve duhet të jenë të gatshëm të pranojnë humbje, në rast se banka bëhet subjekt i Ndërhyrjes së Jashtëzakonshme nga Banka e Shqipërisë.

Deri më sot, tre banka tregtare në Shqipëri kanë emetuar obligacione me ofertë private. Credins Bank është emetuesi më i madh dhe më i hershëm, me një portofol prej 6.3 miliardë lekësh në 30 qershor 2020. Fibank dhe Union Bank kanë kryer nga një emetim obligacionesh, për një vlerë prej dy milionë eurosh secila./E.Shehu

Burimi: Revista Monitor