Category: Lajme nga Tregu

Dhoma Amerikane, në bashkëpunim me Bankën Botërore, i kanë ofruar audiencës së profesionistëve të fushës së financave workshopin me temën “Roli që kapitalet private kanë në investimet për bizneset në Ballkanin Perëndimor, si dhe mënyrat se si Ndërmarrjet e Vogla e të Mesme mund të përfitojnë nga këto forma të reja financimi”.

Bizneset në Shqipëri, por dhe në Rajonin Perëndimor, vazhdojnë të mbështeten në forma tradicionale të financimit duke aksesuar fonde nëpërmjet sistemit bankar, linjave të kredive dhe huave të tjera financiare. Burimet alternative të kapitalit nuk ekzistojnë dhe tregu privat i kapitalit është në një fazë të hershme zhvillimi, jo vetëm në Shqipëri por edhe në rajon.

Kjo ndodh në një kohë kur 95% e bizneseve në Shqipëri janë Sipërmarrje të Vogla dhe të Mesme dhe shtylla e ekonomisë shqiptare. Ata përfaqësojnë 83% të punësimit, 75% të Prodhimit të Brendshëm Bruto, por përfitojnë vetëm 28% të financimit.
Për t’i dhënë këshillën e duhur kësaj kategorie biznesi se si të përfitojë nga kapitalet në këtë treg privat në zhvillim, seminari ka përfshirë module që shpjegojnë funksionimin e këtij tregu dhe aktorët e tij, mënyrën se si hartohet dhe realizohet marrëveshja mes investitorit dhe sipërmarrësit dhe përfitimet e të dy palëve.

Nëse sipërmarrësit investojnë paratë e tyre në tregun e kapitalit, ata mund të kenë një normë më të lartë fitimi dhe mund të bëhen aksionerë të kompanive të ndryshme, ashtu sikurse mund të përfshihen në dhënie huamarrjeje ndaj bizneseve apo edhe qeverisë.
Nga ana tjetër, bizneset që kanë nevojë për likuiditete, mund ti drejtohen këtij tregu privat kapitalesh duke lehtësuar buxhetet e tyre nga interesat e larta te kredive apo kolateralet e nevojshme.

Kjo marrëveshje dhe gjithë informacioni që i jep jetë një tregu të ri dhe në zhvillim të kapitaleve, ka qenë në fokus të seminarit të drejtuar nga eksperti ndërkombëtar në fushën e investimeve me kapital privat, z. Gavin Ryan, dhe njëkohësisht këshilltar special i Bankës Botërore dhe BERZH.
Pjesë e Workshop-it janë bërë dhe aktorët të këtij tregu dhe emra të njohur të biznesit si Elvin Guri, CEO tek Empower Capital Fund; Enio Jaco, Drejtor Ekzekutiv i CBS -së dhe Presidenti AmCham Albania, ekspertë ndërkombëtarë të tregut të kapitaleve si Michael Gold, Drejtor i Përgjithshëm tek Crimson Capital dhe Elga Ballta nga Banka Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim.

“Gati për sigurimin e financimeve me kapital”- kjo temë e panelit ka ndihmuar në zhvillimin e një diskutimi mes të ftuarve kryesorë dhe pjesëmarrësve në workshop.
Koha e donacioneve po mbaron dhe bizneset e reja apo ato ekzistuese duhet të pajisen me njohuri për të naviguar në tregun e kapitaleve dhe për të gjetur jo thjesht financues por partnerë në biznesin dhe ideve e tyre novatore.
Roli i këshilltarëve në fushën e financimit po merr rëndësi të veçantë, dhe për këtë ka folur z. Jaco, President i AmCham Albania, duke shpjeguar rolin që po ndërmerr AmCham në përmirësimin e punës midis partnerëve të ndryshëm që përmirësojnë kornizën e investimeve dhe mjedisin, që është e rëndësishme për bizneset dhe investimet e kapitalit privat.

Dhoma Amerikane ka nisur së fundmi një nismë, e cila synon përmirësimin e modelit të investimeve në Shqipëri. Z. Jaço tha se një nga elementet kryesore të kësaj nisme është rritja e konkurrueshmërisë, e cila lidhet fort me aksesin në kapitale.

“Ajo që i duhet ekonomisë janë alternativat e reja të financimit që mundësojnë kapitale private. Nëse krahasojmë Shqipërinë me vende të tjera të rajonit, shohim se jemi hapa prapa, në gjetjen e mënyrave të reja të financimit. Dhe një nga alternativat më të mira janë financimet me kapital privat!
Në gjithë hendekun e aksesit të këtyre financimeve ka një oportunitet të jashtëzakonshëm për gjithë profesionistët shqiptarë, që ta shohin dhe konsiderojnë tregun e kapitaleve private si një mundësi reale për tregun dhe ekonominë” – u shpreh z.Jaço.

Në lidhje me veçoritë që ka tregu privat i kapitaleve, z. Elvin Guri ka folur mbi përgatitjen që duhet të kenë SME-të në Shqipëri për të marrë përsipër përgjegjësitë që sjell kjo formë e financimit që mbi gjithçka kërkon të ndërtohet besimi dhe partneriteti.

“Kapitali privat ka shumë të mira pasi mundëson rritjen, por vjen me kosto. Ai limiton pavarësinë. NMVM-të duhet të kuptojnë se marrëdhënia e besimit nuk vjen brenda ditës. Besimi duhet fituar. Vetëm nënshkrimi i marrëveshjes nuk mjafton për ortakëri te suksesshme dhe është një proces që kërkon transparencë” – tha z. Guri.

Seminari 1-ditor nxiti interaktivitet mes të pranishmëve, të cilët shprehën interesin për trajnime të tjera në këtë fushë. Banka Botërore dhe AmCham ranë dakord të eksplorojnë nisma të tjera më të avancuara në të ardhmen për trajnimin profesional të ekspertëve shqiptare me thithjen e kapitaleve private.

Revista MONITOR

Tregu dytësor i letrave me vlerë të qeverisë shqiptare po jep sinjale gjallërimi gjatë këtij viti. Të dhënat e Bankës së Shqipërisë, tregojnë se për tremujorin e parë të vitit vëllimi i transaksioneve në tregun sekondar për tremujorin e parë të vitit ishte rreth 4 miliardë lekë ose 40% më i lartë në krahasim me tremujorin e katërt të vitit 2018. Ndërkohë, numri i transaksioneve u rrit me 18% krahasuar me të njëjtën periudhë.

Një ndikim të konsiderueshëm në këtë rritje ka dhënë projekti i titujve referencë, i nisur nga Ministria e Financave gjatë vitit të kaluar. Drejtori i Bursës Shqiptare të Titujve, ALSE, Artan Gjergji, thotë se ky projekt ka ndikuar ndjeshëm në rritjen e transaksioneve në tregun sekondar.

Statistikat e Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare dhe bursës ALSE tregojnë njëkohësisht një rritje të ndjeshme gjatë këtij viti të veprimeve të personave juridikë në tregun sekondar të titujve.

Në pjesën më të madhe, këto transaksione i takojnë fondeve të investimeve dhe atyre të pensioneve. Sipas Gjergji, rritja e tregtimit të fondeve në tregun dytësor është një zhvillim shumë inkurajues, që dëshmon se këto institucione po e përmbushin më mirë funksionin e tyre.

Zhvillimi i tregut dytësor është një hap i domosdoshëm për t’i bërë instrumentet e borxhit qeveritar më likuide dhe për të përcaktuar një çmim më të drejtë për to.

Bursa ALSE po bëhet një segment gjithnjë e më i rëndësishëm në tregun sekondar të letrave me vlerë të qeverisë. Statistikat tregojnë se për nëntë muajt e parë të vitit, vlera e titujve të treguar ka arritur në 15.5 milionë euro.

SCAN

Kuvendi i Shqipërisë miratoi sot, më 12 shtator 2019, në seancë plenare, kandidatin për Kryetar të Bordit të Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare.

Me shumicë votash, u miratua Z. Ervin Mete si Kryetar i Bordit të AMF-së, propozim i Komisionit Parlamentar për Ekonominë dhe Financat. Kryetari i Bordit është anëtar i jashtëm, jo ekzekutiv i Autoritetit.

Më parë, ky miratim ishte dhënë edhe nga Komisioni për Ekonominë dhe Financat i Kuvendit, i cili zhvilloi një seancë dëgjimore me kandidaturat për Kryetar të Bordit të Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare.

Për më shumë informacione, kontaktoni amf@amf.gov.al

Burimi: Autoriteti Mbikëqyrjes Financiare

Sistemi bankar ka shënuar ndryshime të mëdha në 6-mujorin e parë të këtij viti. Fillimi i aktivitetit të bankave të konsoliduara ka riformatuar tregun. Nga 16 banka në 2018-n, në fund të qershorit, numri i tyre kishte zbritur në 13, ndërsa në gjysmën e dytë do të jenë aktive vetëm 12. Numri i punonjësve dhe degëve në rënie.

2018-a dhe gjysma e parë e këtij viti ishte një periudhë e rëndësishme për sistemin bankar, që kaloi një proces intensiv riformatimi. ABI Bank bleu në shkurt Bankën Kombëtare të Greqisë (NBG) dhe Intesa Sanpaolo finalizoi përthithjen e Veneto Bank. Në fund të 2018-s, numri i bankave u ul nga 16 në 14.

Në fillim të marsit të këtij viti, hungarezët e OTP Bank Nyrt, finalizuan blerjen e bankës me kapital francez, Societe Generale Albania sh.a. Union Bank finalizoi në qershor blerjen e Bankës Ndërkombëtare Tregtare-ICB (me kapital malajzian). Grupi shqiptar Balfin dhe Komercijalna Banka e Shkupit finalizuan blerjen e grekes Tirana Bank. Banka e Kreditit të Shqipërisë, me një peshë prej vetëm 0.1% të totalit të aktiveve, ka kërkuar këtë vit likuidim vullnetar dhe ka dalë nga tregu. Në këtë mënyrë, sistemi e mbylli 6- mujorin e parë me 13 banka (blerja e ICB nga Union Bank nuk është reflektuar ende në të dhënat e sistemit) dhe në gjysmën e dytë, pritet që të ketë 12.

Këto zhvillime kanë sjellë ndryshime në ndarjen e tregut të sistemit, sipas aktiveve, depozitave e kredive, në fund të 6-mujorit të parë 2018, në raport me të njëjtën periudhë të një viti më parë, sipas të dhënave nga Shoqata e Bankave.

-Banka Amerikane e Investimeve (ABI Bank) ka shënuar rritjen më të madhe të peshës së tregut sipas aktiveve, duke u zgjeruar me 2.1 pikë përqindje, për të arritur në 5% të totalit të aktiveve, si rrjedhojë e përthithjes së NBG (kjo e fundit kishte 2.5% të tregut në fund të 6-mujorit të parë 2018). Ky konsolidim e ka ngjitur ABI Bank në bankën e shtatë më të madhe në sistem, nga vendi i nëntë që ishte më parë.

-Intesa Sanpaolo, pas përthithjes së Veneto, e ka rritur peshën e tregut me 1.2 pikë përqindje, por ka mbetur në vend të katërt, me 12.1% të totalit.

-Banka Kombëtare Tregtare ka vijuar të konsolidojë vendin e parë, me 29.2% të aktiveve në fund të qershorit (+1.2%). Gjithsesi, Shoqata e Bankave vijon të raportojë të dhënat e BKT-së së bashku me degën e Kosovës, ndonëse që nga 1 janari ajo ka kaluar më vete.

-Raiffeisen Bank ka mbetur e dyta, por po vijon me shpejtësi të humbasë peshë në tregun bankar, duke zbritur në 14.9% të totalit. Në një vit, Raiffeisen ka shënuar rënien më të madhe me 1.4 pikë përqindje.

-Credins, në një rritje të shpejtë, po i afrohet me shpejtësi vendit të dytë. Në fund të qershorit, banka zotëronte 13.9% të totalit të aktiveve, duke u zgjeruar me 1 pikë përqindje.

-OTP mori menaxhimin e bankës në mars, pasi përfundoi blerjen nga Societe Generale dhe një grup sipërmarrësish shqiptarë. Pesha e tregut, sipas aktiveve, ka mbetur pothuajse e pandryshuar, në 5.8%, duke u renditur në të pestën më të madhe në vend.

-Tirana Bank, në proces të ndryshimit të pronësisë, ka ulur peshën e tregut me 0.5 pikë përqindjeje në 4.8%. Banka ka humbur një vend, duke kaluar në pozicionin e tetë, pas ngjitjes së ABI Bank.

-Union Bank ka rritur peshën e tregut nga 3.4% në qershor 2018, në 3.7% një vit më pas. Banka ka finalizuar tashmë përthithjen e ICB, duke e rritur më tej pozicionimin në 4.3%.

-ProCredit zbriti në 2.1% të tregut në fund të qershorit, me një rënie të lehtë në raport me një vit më parë.
-Banka e Parë e Investimeve (me kapital bullgar), pasi nuk arriti që të blejë NBG, ka filluar një zgjerim të shpejtë organik, duke rritur peshën me 0.5 pikë përqindje në një vit, për të arritur në 2.1% të totalit.

-Banka e Bashkuar e Shqipërisë vijon me një aktivitet modest, duke zënë vetëm 0.6% të totalit të aktiveve.

Më aktivet në kredidhënie

Ndonëse nuk po shfaq shumë interes për t’u zgjeruar në tregun shqiptar, duke ulur peshën e tregut sipas aseteve, Raiffeisen është treguar aktive në kredidhënie, duke ndikuar gati në gjysmën e rritjes së stokut të kredidhënies vitin e fundit. Pas Raiffeisen, më aktivja ishte Tirana Bank, duke ndikuar në 40% të zgjerimit të kredisë. Banka të tjera që kanë ndikuar në rritjen e kredidhënies ishin Intesa, Union, BKT, Credins, Fibank.

Rritet pesha e kapitalit shqiptar

Zgjerimi i Credins, Union Bank dhe blerja e Tirana Bank nga grupi Balfin kanë rritur ndjeshëm kapitalin shqiptar në sistemin bankar.
Në fund të qershorit 2019, bankat vendase zinin 23% të të gjithë aktiteve të sistemit, nga 16.2% në të njëjtën periudhë të një viti më parë.
Në të kundërt është ulur pesha e kapitalit perëndimor nga vendet e BE-së, si rrjedhojë e tkurrjes së Raiffeisen (austriake) e ProCredit (gjermane) dhe largimit të francezëve të Societe Generale dhe grekëve të Tirana Bank e NBG, si një strategji të tyren për të dalë nga i gjithë rajoni. E vetmja me rritje është Intesa Sanpaolo (me kapital italian). Pesha e bankave me kapital perëndimor zbriti ndjeshëm nga 43% e totalit të aktiveve në qershor 2018, në 29.2% në fund të tremujorit të dytë 2019.

Treguesit e përfitueshmërsë

Bankat kanë rezultate të ndryshme për indikatorët e përfitueshmërisë (kthyeshmëria nga kapitali dhe aktivet), që tregon se sa me eficiencë po i përdor banka fondet e vetë.

Pas ndryshimit të pronësisë, OTP Bank ka përmirësuar ndjeshëm treguesit e përfitueshmërisë. OTP raportoi në tremujorin e dytë nivelin më të lartë të kthyeshmërisë nga kapitali (ROE-raporti i fitimit tremujor me kapitalin) prej 24.4%, sipas të dhënave nga Shoqata e Bankave, shumë më i lartë sesa mesatarja e sistemit. Në vend të dytë është Raiffeisen, që e ka këtë tregues 20.4% dhe më pas Union Bank, me 16.4%. Raiffeisen është e para për kthyeshmërinë nga aktivet (ROA-raporti i fitimit neto me aktive), prej 2.6%, e ndjekur nga OTP me 2.2% dhe Union Bank me 1.4%).

Numri i punonjësve bie me 3%

Riformatimi i sistemit bankar ka dhënë efekt dhe në numrin e punonjësve. Në fund të 6-mujorit të parë 2019, kishte gjithsej 6,688 të punësuar, me një rënie prej rreth 3%, ose 180 më pak, në krahasim me të njëjtën periudhë të një viti më parë.

Ndikimin më të madh në këtë tkurrje e kanë dhënë konsolidimi i Intesa me Veneto dhe i ABI Bank me Bankën Kombëtare të Greqisë, si dhe vijimi i reduktimit të stafit nga ProCredit, teksa kjo e fundit po kalon drejt një banke dixhitale.

ABI Bank e ka rritur me 155 numrin e punonjësve (në 399 gjithsej), ndërkohë që para shitjes, NBG kishte 273 të punësuar. Intesa Sanpaolo Bank e shtoi stafin me 53 punonjës (643 gjithsej), teksa Veneto, në fund të qershorit 2018, kishte gjithsej 103 të punësuar. ProCredit, brenda një viti, e ka shkurtuar personelin edhe me 54 punonjës. Banka pothuajse e ka reduktuar kontaktin direkt me klientët, si rrjedhojë e futjes së teknologjisë.

Në të kundërt, banka të tjera kanë qenë aktive në zgjerimin e stafit. FIBank, një bankë në zgjerim, e ka zgjeruar personelin me 23%, duke punësuar 38 persona në harkun kohor të një viti. Credins ka marrë në punë 32 të rinj dhe OTP, pas ndryshimit të pronësisë, ka shtuar personelin me 14 punonjës.
Në krahasim me 2016-n, kur u arrit dhe rekordi i personelit, në sistemin bankar ka 262 punonjës më pak.

Oreksi i bankave nuk duket i lartë as në drejtim të zgjerimit. Në fund të qershorit, sistemi kishte 452 degë, ose 28 më pak se në të njëjtën periudhë të një viti më parë. Në raport me fundin e 2016-s, janë mbyllur në total gati 50 degë. Gjatë procesit të konsolidimit, bankat kanë ruajtur vetëm një pjesë të degëve që i kanë vlerësuar si eficiente.

Nga 26 degë që kishte Banka Kombëtare e Greqisë, blerësi ABI Bank ka mbajtur vetëm 9. Intesa San Paolo ka shtuar vetëm 2 degë, nga 9 që kishte Veneto. ProCredit mbylli edhe dy degë gjatë periudhës qershor 2018-qershor 2019. Vetëm FIBanka ka hapur tre degë vitin e fundit, ndërsa tek të tjera, numri ka mbetur i pandryshuar.

Bankat po shohin me interes vetëm zonën e qendrës (kryesisht Tiranë – Durrës) dhe duket se kanë lënë mënjanë zonat e tjera, që kanë kërkesë të ulët për kredi dhe për më tepër, po zbrazen gradualisht, si rrjedhojë e migrimit të brendshëm ashtu dhe emigracionit jashtë vendit. Tirana dhe Durrësi janë qytetet e vetme, sipas INSTAT, që kanë shtesë neto pozitive të popullsisë.

Kredia për ekonominë i rikthehet rritjes, dominojnë individët

Kredia për ekonominë shënoi rritje në qershor, për të dytin muaj radhazi, e ndikuar nga rritja e huadhënies në lekë për korporatat jofinanciare (bizneset) dhe sidomos për individët. Sipas statistikave të Bankës së Shqipërisë, në fund të muajit qershor, stoku i huasë gjithsej, të dhënë në ekonomi, ishte 552 miliardë lekë, duke shënuar rritje prej 0.7% në krahasim me muajin e kaluar.

Me bazë vjetore, kredia për ekonominë është rritur me 4.2%, duke u gjallëruar në raport me vitin e kaluar. Huatë për korporatat në lekë u rritën me 1.1% në qershor në raport me muajin e mëparshëm, ndërsa ato në euro u tkurrën me 0.3%.

Pozitiv ishte dhe kreditimi për individët me bankat që po shënjestrojnë këtë segment, pasi ai ka rezultuar më korrekt në kthimin e kësteve. Huaja për individët u rrit me 1.1% në raport me majin, ku zgjerimi ishte si në lekë ashtu dhe në valutë.

Kredia për ekonominë ka qenë e dobët vitet e fundit. Në 2018-n, rritja vjetore ishte për herë të parë negative, por këtu ndikoi dhe efekti i kursit të këmbimit, si rrjedhojë e zhvlerësimit të euros, ashtu dhe fshirja e kredive, që kanë më shumë se tre vjet që nuk kthehen, nga bilancet e bankave.

Bankat raportuan në vrojtimin e aktivitetit kreditues të tremujorit të dytë se kushtet dhe termat e përgjithshëm mbi kreditë e reja, akorduar bizneseve, u shtrënguan disi nga një tremujor më parë. Edhe kërkesa për kredi e bizneseve u perceptua në rënie edhe në tremujorin e dytë të vitit 2019, kryesisht kreditë e marra me qëllim investimi, ndërkohë që për ato të përdorura në financimin e nevojave për likuiditet, kërkesa u perceptua më e lartë. Parë në prizmin e madhësisë së biznesit, rënia më e theksuar e kërkesës për kredi u vlerësua nga ana e bizneseve të mëdha.

Në të kundërt, bankat janë më të prira të financojnë individët dhe kanë lehtësuar standardet për këtë segment. Kërkesa e individëve për kredi u perceptua disi më e lartë në tremujorin e dytë të vitit. Kërkesa për kredi me qëllim blerje banesash u raportua pak më e lartë, ndërkohë që kërkesa për kredi konsumatore u raportua disi më e ulët

Së fundmi, Banka e Shqipërisë po harton një plan masash për të nxitur huadhënien në ekonomi. Ky plan është ende në fazë konsultimi me bankat dhe ai synon, ndër të tjera, rritjen e aksesit të bizneseve në institucione, si p.sh., në hipoteka, përmirësimin e masave për ekzekutimin e kolateralit, uljen e informalitetit në ekonomi, që nga ana e saj, do të ndikonte në rritjen e huasë në banka, rritjen e përdorimit të shërbimeve bankare, marrëveshjet e ndarjes së rrezikut mes bankave dhe institucioneve financiare apo qeverisë etj.

Euro, monedha e preferuar e kursimtarëve

Depozitat në muajin qershor shënuan rritje të lehtë, pas një rënieje prej tre muajsh radhazi. Sipas statistikave të Bankës së Shqipërisë, stoku i depozitave në fund të muajit qershor arriti në 994.4 miliardë lekë. Në krahasim me muajin e mëparshëm, kursimet e bizneseve dhe individëve u rritën fare lehtë me 0.03%. Me bazë vjetore (qershor 2019/qershor 2018), depozitat janë rritur me 2.1%, ku efektin e kanë dhënë tërësisht kursimet në valutë që u zgjeruan me rreth 4%, ndërsa në monedhën vendase, rritja është gati zero.

Në fund të muajit qershor, kursimet në valutë përbënin 53.8%% të totalit, nga 52.7% që ishin në të njëjtën periudhë të një viti më parë.
Që prej dhjetorit të vitit 2015, kur kursimet në valutë i kaluan për herë të parë ato në lekë, euro ka qenë një monedhë e preferuar për depozituesit.
Nga ana tjetër, rënia e interesave të depozitave në lekë bëri që monedha vendase të mos ishte e preferuar për kursimtarët.

Normat e interesit të depozitave në lekë kanë qenë në tendencë uljeje që nga fundi i 2011-s, si rrjedhojë e politikës lehtësuese monetare të Bankës së Shqipërisë, e cila, në përpjekje për të nxitur ekonominë, uli normën bazë 5.25% në 1% aktualisht. Sot, kthimi për investimin e kursimeve me afat maturimi 12-mujor është më pak se 1%. Ekspertët e bankave kanë pohuar se diferencat e ulëta të interesit mes depozitave në euro dhe lekë nuk kanë nxitur më individët që të konvertojnë kursimet e tyre në monedhën vendase, por preferojnë t’i mbajnë në valutë, pasi ajo perceptohet dhe si më e sigurt

.

Huatë me probleme ulen lehtë në qershor

Huatë që nuk kthehen në afat në banka shënuan rritje të lehtë në raport me muajin dhjetor të vitit 2018, por pësuan ulje në raport me muajin maj 2019. Sipas statistikave të Bankës së Shqipërisë, treguesi i kredive me probleme ra me 0.2% pikë përqindje nga muaji i kaluar, duke arritur në 11.2% të totalit të huasë që është dhënë nga bankat për bizneset, individët etj. Në dhjetor, ky tregues zbriti në 11.08%. Në vlerë absolute, kreditë e marra nga bizneset e individët, që janë më shumë se tre muaj vonesë në kthimin e kësteve, ishin 500 milionë euro.

Gjatë gjithë vitit 2018, sistemi bankar pa një rënie të nivelit të kredive me probleme. Në dhjetor të vitit 2018, 11.08% e totalit të huave ishin në vonesë më shumë sesa 3 muaj, nga 13.28% që ishin në dhjetor 2017. Banka e Shqipërisë vlerësoi se rënia e kredive me probleme, krahas përmirësimit të aktivitetit ekonomik, pasqyron edhe angazhimin e bankave në përmbushje të planit të masave për të ulur kreditë me probleme. Pritshmëritë e Bankës ishin që pastrimi i bilanceve të bankave nga kreditë me probleme dhe konsolidimi i sistemit bankar pritet të ndihmojnë në një rritje të qëndrueshme të kredisë në të ardhmen

Por, në 2019-n, kjo tendencë nuk po konstatohet, të paktën në katër muajt e parë të vitit, duke sinjalizuar për vështirësi në aktivitetin e bizneseve, të cilët mbajnë dhe peshën më të madhe të huave problematike. Një raport i fundit i bërë publik nga Iniciativa e Koordinimit të Bankës Europiane në Vjenë pohonte se pavarësisht uljes, Shqipëria ka nivelin më të lartë të kredive me probleme (NPL) të sektorit të saj bankar nga 17 vende në Europën Qendrore, Lindore dhe Juglindore (CESEE) gjatë 12 muajve deri në shtator 2018.

Pak kohë më parë, Banka e Shqipërisë miratoi një plan shpëtimi të pagëzuar si “Qasja e Tiranës”, për bizneset që kanë dështuar në shlyerjen e kredive në banka, me vlerë mbi 8 milionë euro. Plani i shpëtimit, tashmë në fuqi, do të nisë të aplikohet në muajin shtator për 9 korporata, nga grupi i të 35 kompanive që ishin problematike në kthimin e huave. Bizneset me kredi të keqe, vlera e së cilës i kalon 100 milionë lekët (rreth 8 milionë euro) në disa banka kanë mundësi të rinisin aktivitetin dhe të dalin nga gjendja e falimentit, të ndihmuara nga vetë bankat.

Rregullorja e pagëzuar me emrin “Qasja e Tiranës”, e ngjashme me “Modelin Podgorica”, synon të ristrukturojë të paktën 9 korporata të mëdha në vjeshtë, pjesë e 35 bizneseve të mëdha në vend që zotëronin 65% të kredisë me probleme në vitin 2015. “Qasja e Tiranës” u miratua së fundmi nga Këshilli i Mbikëqyrjes së Bankës së Shqipërisë dhe do të aplikohet në vijim për të gjitha bizneset që dështojnë të shlyejnë shumat e kredisë mbi 8 milionë euro.

Pas goditjes që bankat pësuan pas krizës ekonomike të vitit 2008 nga moskthimi i huave, të cilat kulmuan në 24,9% të totalit të kredisë së dhënë në shtator 2014, me vlerë mbi 1 miliard euro, institucionet ndërkombëtare financiare u angazhuan për të zgjidhur ngërçin që po mban peng kreditimin normal të ekonomisë sot e kësaj dite.

Fitimi i sistemit bankar ishte 10.5 miliardë lekë në 6-mujorin e parë të vitit, me një rënie prej 4.8% në krahasim me të njëjtën periudhë të një viti më parë, sipas statistikave të Bankës së Shqipërisë, e cila i raporton të dhënat në bazë të standardeve lokale të kontabilitetit. Rënia e fitimeve erdhi si rrjedhojë e uljes së të ardhurave nga interesat dhe rritja e shpenzimeve për provigjionime, që në kahun tjetër janë amortizuar nga rritja e ndjeshme e të ardhurave, jo nga interesi.

Sipas të dhënave të publikuara nga Banka e Shqipërisë (BSH), të ardhurat neto nga interesi ranë me 7.6% në 20.5 miliardë lekë. Teksa bankat po veprojnë në një mjedis me norma të ulëta interesi, si rrjedhojë e politikës monetare lehtësuese të BSH-së, që ka ulur normën bazë të lekut në 1%, ndërsa dhe kthimi nga euro është minimal, kjo po reflektohet edhe në të ardhurat e tyre. Guvernatori i Bankës së Shqipërisë deklaroi në daljen e fundit publike se politika lehtësuese do të vijojë, madje ai paralajmëroi se mund të ketë një tjetër ulje për shkak të performancës së dobët të ekonomisë, që është rritur më pak sesa pritej në gjysmën e parë të vitit.

Në kahun tjetër, bankat iu gëzuan përmirësimit të të ardhurave jo nga interesi, të ndikuar nga fitimet nga instrumentet financiarë (kryesisht bono). Ky i fundit ishte pozitiv prej 443 milionë lekësh nga -6.5 miliardë lekë që ishte në janar-qershor 2018. Shpenzimet për provigjione ishin minimale, por gjithsesi në 6-mujorin e një viti më parë kishin qenë negative prej gati 7 miliardë lekësh.

Pavarësisht rënies së fitimeve, treguesit e performancës janë përmirësuar. Kthyeshmëria nga kapitali (ROE) u rrit nga 11% në 6-mujorin e parë 2018, në 14.7% në janar-qershor 2019. Kthyeshmëria nga aktivet (ROA) u rrit nga 1.2% në 1.6% për të njëjtën periudhë.

REVISTA MONITOR

Vjeshta ka nisur me një rritje të mëtejshme në interesat e bonove të thesarit, që tashmë kanë arritur nivelin më të lartë që nga qershori i vitit të kaluar. Sipas të dhënave nga Banka e Shqipërisë, bonot me maturim 12-mujor u shitën në ankandin e kësaj jave me një yield mesatar të ponderuar prej 2.26%.

Në katër muajt e fundit, yield-i mesatar i bonove 12 mujore është dyfishuar, ndërsa rritja është shtrirë edhe në instrumentet e tjera të borxhit qeveritar. Në analizën e saj, Banka e Shqipërisë gjykon se ndryshimi i kahut të interesave është diktuar kryesisht nga rritja e kërkesës së qeverisë për financim në tregun e brendshëm pas tremujorit të dytë. Në ankandet e fundit, tregu nuk po shfaq shtrëngime likuiditeti dhe interesi  për të investuar në letra me vlerë ka vijuar të jetë i lartë.

Këtë javë kërkesat e paraqitur për blerje në ankand kishin vlerën e 10.7 miliardë lekëve, ndjeshëm më shumë në raport me shumën prej 9.7 miliardë lekësh të shpallur për financim nga Ministria e Financave. Kjo dëshmon se rritja e interesave, përveçse me kërkesën më të lartë për financim nga ana e qeverisë, lidhet edhe me ndryshimin e pritshmërive të agjentëve të tregut për një korrigjim në rritje të normave të interesit.

Ersuin Shehu / SCAN

Interesat e bonove të thesarit në tregun primar morën një hov të mëtejshëm në rritje në ankandin e të martës. Bonot me maturim 12-mujor kaluan pragun e 2% dhe u emetuan me një yield mesatar të ponderuar prej 2.18%.

Rritja ishte në përmasa të konsiderueshme krahasuar me ankandin e mëparshëm, kur yield-i kishte qenë 1.92%. Ndryshe nga ankandet e mëparshme, të martën tregu nuk shfaqi shtrëngime likuiditeti dhe kërkesat në ankand kishin vlerën e 11.2 miliardë lekëve, ndjeshëm më shumë në raport me shumën prej 9.8 miliardë lekësh të shpallur për financim nga Ministria e Financave.

Kjo dëshmon se rritja e interesave tashmë lidhet edhe me ndryshimin e pritshmërive të agjentëve të tregut, duke ndikuar në çmimin që ata kërkojnë për të financuar deficitin e qeverisë.

Në analizën e saj, Banka e Shqipërisë gjykon se ndryshimi i kahut të interesave është diktuar kryesisht nga rritja e kërkesës së qeverisë për financim në tregun e  brendshëm pas tremujorit të dytë.

Edhe pse interesi i sistemit bankar për të investuar në letra me vlerë ka vijuar të jetë i lartë, rritja e kërkesës së qeverisë ka ushtruar presione rritëse mbi yield-et. Rritja ka qenë lehtësisht më e madhe në maturitetet e ulëta, megjithatë, yield-et janë në nivele më të ulëta se një vit më parë.

Bankat tregtare janë financuesi kryesor i borxhit të brendshëm të qeverisë shqiptare, me mbi 61% të stokut total.

Ersuin Shehu / SCAN

Interesi i individëve për të blerë bono dhe obligacione të qeverisë shqiptare është në rënie. Sipas Bankës së Shqipërisë, në tremujorin e dytë, individët morën pjesë në ankandet e letrave me vlerë në një shumë rreth 2.1 miliardë lekë më të ulët nga ajo që u maturohej për të njëjtën periudhë kohore.

Kjo tregon se një pjesë e mirë e instrumenteve të maturuara të individëve nuk janë rinvestuar. Banka Qendrore konstaton se kjo tendencë ka vijuar për 4 tremujorët e fundit. Shpjegimi kryesor mund të jetë rënia në nivele mjaft të ulëta e normave të interesit.

Pavarësisht se rënia u frenua në tremujorin e dytë të këtij viti, sërish yield-et ngelën pranë niveleve më të ulëta historike dhe nuk janë shumë joshëse për investitorët. Sidoqoftë, shtimi i kërkesës së qeverisë për huamarrje, në raport me dy tremujorët e mëparshëm, e ka rikthyer rritjen e kurbës së yield-eve.

Në tremujorin e dytë të vitit, qeveria zgjeroi huamarrjen e brendshme me 7.8 miliardë lekë, kryesisht përmes emetimit të obligacioneve referencë 3-vjeçare dhe 5-vjeçare. Ky borxh i ri u financua në pjesën më të madhe prej bankave tregtare.

Mbështetur në të dhënat e Ministrisë së Financave, në mesin e këtij viti individët mbanin rreth 14.1% të borxhit të brendshëm, ndërkohë që një vit më parë pjesa e tyre ishte ndjeshëm më e lartë, me 15.9%. Ndërkohë, bankat tregtare ngelen financueset kryesore të borxhit të brendshëm me 61.1% të totalit, nga 60% që mbanin në mesin e vitit të kaluar.

Ersuin Shehu/ SCAN

Tregu financiar po shfaq interes të ulët për titujt afatshkurtër të qeverisë shqiptare. Ministria e Financave nxori ditën e martë në shitje bono me maturim 6-mujor, për një vlerë totale prej 2 miliardë lekësh. Por, në ankand u paraqitën vetëm katër kërkesa për të blerë, për një shumë totale prej më pak se 1.2 miliardë lekësh. Ministria e Financave pranoi vetëm kërkesën me çmim më të ulët, në vlerën e 357 milionë lekëve, duke financuar kështu vetëm një pjesë të vogël të huamarrjes së planifikuar. Interesi i dobët nga tregu bëri që yield-i mesatar i ponderuar të rritej në 1.48%, nga 0.96% që kishte qenë në ankandin e fundit, për bonot me të njëjtin afat maturimi.

Në muajt e fundit, kërkesa e investitorëve për të blerë bono në tregun primar është zbehur ndjeshëm dhe kjo po sjell një rritje graduale të normave të interesit. Shpjegimi kryesor duket të jetë se tregu e ka tejkaluar momentin e mbilikuiditetit, që u theksua sidomos nga tetori i vitit 2018, pas emetimit të eurobondit. Specifikisht për titujt me maturim afatshkurtër, ekspertët e sistemit bankar shprehen se normat ende të ulëta të interesit i bëjnë ato pak tërheqëse për bankat. Blerja e tyre bëhet më shumë me qëllime menaxhimi të likuiditetit, sesa për të siguruar përfitime. Një faktor tjetër mund të jetë që shumë banka kanë preferuar të mos investojnë në tituj, duke pritur një rritje të mëtejshme të normave të interesit. Në veçanti për bankat me fuqi domethënëse në tregun e titujve, ulja e pjesëmarrjes mund të jetë edhe një instrument për të nxitur rritjen e normave të interesit.

Ekspertët janë të mendimit se normat e interesit mund të vazhdojnë korrektimin në rritje, por në përmasa të kufizuara dhe në mënyrë graduale. Sinjalet e dhëna nga Banka e Shqipërisë, pas mbledhjes së fundit të Këshillit Mbikëqyrës, gjithashtu mund të kenë ndikim në treg. Guvernatori Sejko paralajmëroi që, nëse inflacioni do të vazhdojë të jetë i ulët, së shpejti Banka e Shqipërisë mund ta ulë përsëri normën bazë të interesit. Një lëvizje e tillë do ta frenonte rritjen e interesave në tregun financiar, që gjithsesi ngelen ende pranë niveleve më të ulëta historike, në të gjithë segmentet e tij.

Ersuin Shehu / SCAN

Më 5 korrik 2019, Polonia mirpriti Kryetarët e Qeverisë së Procesit të Berlinit, si edhe përfaqësuesit e Institucioneve Europiane, Institucioneve Financiare Ndërkombëtare, OECD, Këshillin e Bashkëpunimit Rajonal, dhe Zyrën e Bashkëpunimit të të Rinjve Rajonal.

Samiti i Poznanit organizohet në vazhdim të samiteve të mëparshme në Berlin, Vienë, Paris, Trieste and Londër në kuadër të Procesit të Berlinit, si edhe Samitit të BE- Ballkani Perëndimor në Sofie gjatë vitit 2018. Liderët ranë dakort që Procesi i Berlinit tregon angazhimin për arritjen e një rajoni të qëndrueshëm, të sigurtë dhe të begatë në Ballkanin Perëndimor. Ballkani Perëndimor është pjesë e Europës: duke ndarë vlera të njëjta, të njëjtën histori, të njëjtën pozitë gjeografike, të njëjtën trashëgimi, kulturë dhe një të ardhme të përcaktuar nga mundësi dhe sfida të përbashkëta. Liderët në mënyrë unanime rikonfirmuan mbështjetjen e tyre për perspektivën Europiane lidhur me Ballkanin Perëndimor. Në këtë kontekst, qeveria Polake përsëriti bindjen e saj se e ardhmja e gjithë rajonit është në Bashkimin Europian.

Liderët e Ballkanit Perëndimor rikonfirmuan angazhimet e tyre për forcimin e ligjit, të drejtave themelore dhe mirëqeverisjes në rajon. Ata ranë dakord mbi rëndësinë e bashkëpunimit rajonal, marrëdhënieve të mira midis fqinjëve dhe mirëkuptimit, që janë esenciale për rajonin në mënyrë që të bëhet progres në rrugën e tyre drejt Europës. Ata gjithashtu u angazhuan për kalimin e vështirësive aktuale në rajon në mënyrë që të arrihet progres thelbësor në fusha si integrimi ekonomik rajonal dhe ndërlidhja për të mirat e qytetarëve dhe operatorëve ekonomik.

Ekonomia

Liderët e Ballkanit Perëndimor njohën rëndësinë e bashkëpunimit rajonal, dhe rikonfirmuan angazhimin e tyre më të fortë ndaj Hapsirës Ekonomike Rajonale, implementimit të reformave të cilat kanë për qëllim sjelljen e prosperitetit në rajon dhe forcimin e lidhjeve ekonomike ndërmjet ekonomive të Ballkanit Perëndimor si edhe përshpejtimin e konvergjencës me BE. Ata mirëpritën arritjet në implementimin e Plani Shumëvjçar i Veprimit Ekonomik Rajonal (MAP REA) dhe njohën vështirësitë lidhur me tregtinë aktuale të cilat kanë ndikuar në rritjen e kapaciteteve në Ballkanit. Ata u angazhuan që do të bëjnë përpjekjet e tyre më të mira për të kaluar këto vështirësi për sa i përket prioriteteve të vendosura për 2019/20 të përshkruara nga Këshilli i Bashkëpunimit Rajonal (RCC) dhe Sekretariati CEFTA në secilën nga të katërta shtyllat.

Është miratuar, Deklarata e Njohjes së Kualifikimit të Edukimit të Lartë, e cila vendos përpara  një model të njohjes automatike për kualifikimin e edukimit të lartë dhe të periudhave të studimeve jashtë vendit. Liderët e Ballkanit Perëndimor mbajtën shënim se pavarësisht progresit të kryer, negociatat lidhur me Njohjen e Përbashkët të Kualifikimit Profesional nuk janë të mundura të kryhen në kohë në Samitin e Poznanit dhe ata u anagazhuan për të punuar lidhur me gjetjen e formave të përshtatshme për të siguruar arritjen e rezultateve në kohë lidhur me këtë çështje. Duke njohur rëndësinë e kërkimit dhe inovimit për zhvillimin e ardhshëm të rajonit të Ballkanit Perëndimor, Liderët presin krijimin e një qendre rajonale të bashkëpunimit kërkimor duke mundësuar krijimin e një rrjeti ndërmjet kërkuesve, përfshirë hartën e një infrastrukture kërkimore rajonale dhe përfundimin nje protokolli me akses të hapur rajonal.

Liderët e Ballkanit Perëndimor përsëritën rëndësinë e bashkëpunimit rajonal lidhur me politikat e investimit dhe mirëpritën adoptimin dhe implemntimin për Planet e Veprimit të Reformës Individuale në linjë me Axhendën e Reformave të Investimit Rajonal. Deklarata e Politikave të Përbashkëta ekzekutive lidhur me zhvillimin e standardeve të pranuara rajonale për negocimin e Marrëveshjeve të Investimeve Ndërkombëtare, në linjë me kuadrin e politikave të investimit dhe standardeve të BE.

Liderët e Ballkanit Perëndimor morën përsipër të intensifikojnë përpjekjet për bashkëpunimin rajonal në fushat si diversifikimin e tregjeve financiare, me fokus tregun e kapitaleve, duke pasur për qëllim aksesimin e financës në Ballkanin Perëndimor. Ata gjithashtu mirëpritën nismën e Bankës Botërore lidhur me draftin e diagnostikimit të tregjeve financaire në Ballkanin Perëndimor. Ata mbajtën shënime rreth përgatitjes së udhëzimeve praktike për zhvillimin e tregjeve të kapitalit dhe marrëveshjes për të ribërë dhe rregulluar udhëzime praktike për të gjitha ekonomitë e Ballkanit Perëndimor.

Lidhur me ekonominë digjitale dhe zhvillimin e shoqërisë, Liderët e Ballkanit Perëndimor rikonfirmuan angazhimet e tyre rreth objektivave të vendosura në Axhendën Digjitale për Ballkanin Perëndimor dhe Hapsirën Ekonomike Rajonale. Ata mbështetën konkluzionet e Samitit Digjital të Ballkanit Perëndimor, të mbajtur në Beograd gjatë datave 4-5 Prill 2019, dhe mirëpritën në mënyrë të vecantë hyrjen në fuqi të Marrëveshjes së re të Roaming-ut Rajonal, e cila solli çmime më të ulta për Roaming për gjashtë partnerët e Ballkanit Perëndimor. Kjo marrëveshje ëshë shembulli i qartë se si bashkëpunimi rajonal mund të sjellë përfitime konkrete për qytetarët dhe bizneset në rajon. Ata u zotuan për të mbështetur organizmin e Samitit Digjital 2020 në Shqipëri, që do të bashkë-organizohet nga rajoni, Komisioni Europian, RCC dhe përfaqësues të biznesit.

Liderët e Ballkanit Perëndimor mirëpritën fillimin e implementimit të suksesshëm të Additional Protocol 5 (AP5) lidhur me Lehtësimin e Tregtimit për të suportuar tregtime më të shpeshta, të lehta dhe me kosto më të ulëta. Ata mbajtën shënime lidhur me Vendimin për njohjen e përbashkët të programit të Operatorëve Ekonomik të Autorizuar. Ata mirëpritën marrëveshjen mbi kohëzgjatjen për përgatitjen e Strategjisë së Menaxhimit të Përbashkët të Riskut. Ata përgëzuan implementimin e rregullave të rishikuara në shtetet e origjinës, të cilat, që nga 1 Korriku 2019,lejojnë grumbullimin e plotë të detyrimeve që vijnë për shkak të regjimit “drawback” i cili konsiston në pezullimin, përjashtimin ose rimbursimin e detyrimeve tatimore të krijuara nga produktet e përdorura nëprocesin e prodhimit të mallrave të eksportit dhe implementimin e SEED+. Liderët e Ballkanit Perëndimor mbajtën shënime të konkluzioneve të raportit lidhur me harmonizimin e tarifave të doganave me BE – CET.

Liderët e Ballkanit Perëndimor mirëpritën marrëveshjen mbi një shkrim të CEFTA Additinal Protocol 6 (Protokolli Shtesë 6)mbi Tregtimet në Shërbime dhe u bënë thirrje palëve të mbetura të CEFTA-s për plotësimin e prodecurave të brendëshme në mënyrë që të aprovohet. Ata bënë thirrje për adoptimin e shpejtë të këtij protokolli shtesë. Ata përgëzuan krijimin e një pike kontakti për shërbimet brenda palëve.

Liderët e ballkanit Perëndimor mbështetën punën e kryer në bashkëpunim mbi statistikat e tregut. Ata mbajtën shënim mbi punën për identifikimin e barrierave rregullatore në e-commerce dhe ftuan palët ti adresojnë ata në mënyra sa më efektive. Ata njohën rëndësinë e ndërmarrjes së negociatavë të CEFTA Additional Protocol 7 mbi zgjidhjen e Mosmarrëveshjeve Tregtare. Ata përgëzuan sekretariatin e CEFTA për kontributin në dialogun efektiv publik-privat falë nënshkrimit të një memorandumi mirëkuptimi me Forumin e Dhomës së Investimeve WB6.

Burimi : Website of the Republic of Poland

Interesat e bonove të thesarit në tregun primar u rritën edhe gjatë muajit korrik. Në ankandin e të martës, bonot me maturim 12 mujor regjistruan një interes mesatar të ponderuar prej 1.87%, nga 1.74% që kishte qenë në ankandin e mëparshëm. Pas disa muajsh me radhë të rënies së interesave deri në vlera minimale historike, interesat po lëvizin drejt një normalizimi.

Rregullimi i interesave ishte i pritshëm, duke pasur parasysh se rënia kishte arritur nivele shumë të ulëta dhe ndoshta të paparashikuara. Pas emetimit të eurobondit, në tetor 2018, tregu i brendshëm financiar u gjend edhe më likuid se zakonisht. Kjo rriti konkurrencën mes investitorëve për të blerë bono dhe obligacione, në mungesë të alternativave të tjera të investimit financiar në monedhën vendase.Tashmë, rënia natyrshëm arriti një pikë fundore dhe interesat po nisin të lëvizin drejt niveleve më të arsyeshme.

Nga ana tjetër, duket se tregu mund ta ketë përthithur disi likuiditetin e tepërt gjatë gjysmës së parë të këtij viti. Kjo ka sjellë një përafrim mes kërkesës dhe ofertës në ankandet e fundit. Pavarësisht se interesat janë në një cikël axhustimi në rritje, ekspertët nuk presin që gjatë vitit 2019 kjo rritje të ketë përmasa të mëdha. Shtimi i pasigurive për rritjen ekonomike ka bërë që, për momentin, Banka e Shqipërisë ta shtyjë në kohë reduktimin e stimulit monetar. Në kushtet kur gjendja e tregut paraqitet pa zhbalancime të mëdha dhe në mungesë të sinjaleve nga politika monetare, besohet se normat e interesit do të qëndrojnë në nivele relativisht të ulët edhe këtë vit.

Ersuin Shehu/SCAN