Publikohen dokumentet mbi shpalljen e kërkesës për shprehje interesi për konsulencën e aktivitetit të tretë “Forcimi i kapaciteteve mbikëqyrëse dhe rregullimi i sektorit të fondeve të investimit dhe të letrave me vlerë”, të projektit “Forcimi i kapaciteteve mbikëqyrëse të Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare: Fokusi tek zhvillimi i tregut të kapitaleve”, financuar nga SECO
Projekti “Forcimi i kapaciteteve mbikëqyrëse të Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare: Fokusi tek zhvillimi i tregut të kapitaleve” synon të mbështesë AMF në forcimin e kapaciteteve të saj në mbikëqyrjen e tregut të fondeve të investimeve dhe tregjet e obligacioneve të korporatave dhe atyre të qeverisë vendore. Ky projekt do të zbatohet në një periudhë prej 36 muajsh. Projekti, me një kohëzgjatje prej 36 muajsh, ka filluar të zbatohet gjatë vitit 2016, dhe sipas marrëveshjes pritet të zgjasë deri më 31 Mars 2019.

  • Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare është institucioni përfitues dhe ekzekutues i projektit, i ngarkuar me përgjegjësinë për zbatimin dhe menaxhimin e tij të përditshëm;
  • Banka Botërore është nismëtarja e projektit dhe mbështet zbatimin e tij;
  • Sekretariati i Shtetit Zviceran për Çështjet Ekonomike (SECO) e financon projektin me një grant (Trust Fund Grant) që administrohet nga Banka Botërore;
  • Njësia për Financimet dhe Kontratat në Ministrinë e Financave është e ngarkuar me proceduren e prokurimeve

Në faqen e internetit të Organizatës së Kombeve të Bashkuara, seksioni për zhvillimin e biznesit, është publikuar njoftimi i përgjithshëm i prokurimit për projektin “Forcimi i kapaciteteve mbikëqyrëse të Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare: Fokusi tek zhvillimi i tregut të kapitaleve”, financuar nga SECO.

Guvernatori i Bankës së Shqipërisë, z. Gent Sejko, në cilësinë e Guvernatorit të Republikës së Shqipërisë në FMN, mori pjesë në Mbledhjet Vjetore të Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN) dhe të Grupit të Bankës Botërore (BB), të cilat u zhvilluan në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Këto mbledhje përfaqësojnë një forum të nivelit të lartë ku vendimmarrësit më të lartë të FMN-së dhe BB-së, së bashku me guvernatorët dhe ministrat e financave të vendeve anëtare të këtyre institucioneve ndërkombëtare financiare, mblidhen së bashku për të diskutuar zhvillimet më të fundit të ekonomisë botërore.

Në deklaratën për shtyp të Komitetit Monetar e Financiar të FMN-së theksohet se trendi rritës i aktivitetit ekonomik global vijon, ndërkohë që përpiqemi të arrijmë rritje më të lartë, të qëndrueshme dhe me bazë të gjerë. Parashikimet po forcohen, me një përmirësim të dukshëm në investime, tregti, prodhim industrial, së bashku me rritjen e besimit. Megjithatë, rimëkëmbja nuk është ende e plotë, ndërsa inflacioni mbetet poshtë objektivit në pjesën më të madhe të ekonomive më të zhvilluara dhe rritja potenciale mbetet e dobët në shumë vende.

Komiteti mbetet thellësisht i angazhuar për të arritur një rritje ekonomike të fortë, të qëndrueshme, të ekuilibruar, gjithëpërfshirëse dhe që gjeneron punësim. Për këtë, ai rekomandon mbështetje për rimëkëmbjen dhe rigjallërim të perspektivave të rritjes, ruajtje të stabilitetit financiar, nxitje të përfshirjes dhe ndërtimin e besimit te institucionet si dhe bashkëpunim për përballimin e sfidave të përbashkëta.

Në këto mbledhje, Shqipëria u përfaqësua nëpërmjet një delegacioni të përbashkët me përfaqësues të lartë të Bankës së Shqipërisë dhe Ministrisë së Financave.

Gjatë pjesëmarrjes në këto mbledhje, Guvernatori i Bankës së Shqipërisë, z. Sejko, zhvilloi disa takime të rëndësishme me personalitete të njohura të fushës financiare ndërkombëtare, ndër të cilët veçojmë: nga FMN-ja me z. Tao Zhang, Zëvendësdrejtor i përgjithshëm i FMN-së, me z. Carlo Cottarelli, Drejtor Ekzekutiv për Shqipërinë, z. Poul Thomsen, Drejtor i Departamentit Evropian, zj. Anita Tuladhar, Shefe e Misionit të Fondit Monetar Ndërkombëtar për Shqipërinë; nga grupi i BB-së me: z. Cyril Muller, Zëvendëspresident i Bankës Botërore për Rajonin e Evropës dhe Azisë Qendrore, z. Patrizio Pagano, Drejtor Ekzekutiv për Shqipërinë; zj. Linda Van Gelder, Drejtore Rajonale për Ballkanin Perëndimor me qendër në Vjenë, zj. Johanna Jaeger, eksperte e lartë në sektorin financiar, z. Mario Guadamillas, Menaxher i Praktikave të Financave dhe Tregjeve.

Gjatë këtyre takimeve, Guvernatori Sejko bëri një ekspoze të situatës ekonomike dhe financiare shqiptare. Guvernatori theksoi se aktiviteti ekonomik në vend ka vijuar të shënojë përmirësim dhe shprehu angazhimin e Bankës së Shqipërisë për të dhënë të gjithë mbështetjen e duhur në kuadër të hapave që duhen ndërmarrë për të përshpejtuar aktivitetin e ardhshëm ekonomik të vendit. Nga ana e tyre, përfaqësuesit e FMN-së dhe BB-së vlerësuan pozitivisht rolin dhe politikën e ndjekur nga Banka e Shqipërisë, e cila ka kontribuar në zhvillimin dhe stabilitetin makroekonomik të vendit.

Për sa i përket sistemit bankar, Guvernatori u shpreh se sistemi shfaqet me tregues mjaft të mirë financiarë si dhe me një nivel të kënaqshëm kapitalizimi dhe likuiditeti. Disa nga çështjet më të rëndësishme që u diskutuan ishin nxitja e kreditimit, reduktimi i kredive me probleme, nisma në drejtim të deeuroizimit të ekonomisë, zhvillimi i tregut të kapitalit në vend si dhe ai i sistemit të pagesave.

Lidhur me nivelet e larta të euroizimit, Guvernatori Sejko prezantoi Memorandumin e Bashkëpunimit të nënshkruar nga Banka e Shqipërisë së bashku me Ministrinë e Financave dhe Autoritetin e Mbikëqyrjes Financiare, me të cilën po ndiqet një përqasje strategjike afatgjatë për deeuroizimin e ekonomisë, që nëpërmjet reduktimit të përdorimit të euros në ekonominë shqiptare do të mundësojë rritjen e efektivitetit të politikës monetare dhe forcimin e stabilitetit financiar në vend.

Gjatë diskutimeve, pjesëmarrësit nënvizuan se trajtimi i sfidave kryesore me të cilat përballet ekonomia shqiptare, si ruajtja e stabilitetit dhe vazhdimi e thellimi i mëtejshëm i reformave strukturore, mbeten të një rëndësie të veçantë për të përmirësuar klimën e biznesit dhe për të thithur sa më shumë investime të huaja në Shqipëri.

Gjatë takimeve të zhvilluara, Guvernatori Sejko shprehu falënderimet ndaj përfaqësuesve të FMN-së për asistencën e dhënë në vazhdimësi prej tyre ndaj Bankës së Shqipërisë dhe institucioneve të tjera në vend. Nga ana e tyre, përfaqësuesit e FMN-së veçuan dhe vlerësuan si mjaft pozitive rritjen e kapaciteteve profesionale në Bankën e Shqipërisë, si dhe pjesëmarrjen dhe kontributin e tyre në aktivitetet e organizuara nga FMN-ja.

Një tjetër takim mjaft i rëndësishëm ishte edhe ai i Komitetit Drejtues të Nismës së Vjenës. Gjatë tij, Guvernatori njohu të pranishmit lidhur me planin e veprimit ndërinstitucional dhe masave të ndryshme të Bankës së Shqipërisë në drejtim të uljes së kredive me probleme, si dhe nënvizoi se trajtimi i tyre ka qenë një ndër angazhimet kryesore të Bankës së Shqipërisë. Guvernatori Sejko shtoi se masat e ndërmarra, kanë dhënë efektet e tyre graduale dhe të qëndrueshme, duke bërë që raporti i kredive me probleme ndaj kredisë totale të zbresë në nivelin më të ulët që prej vitit 2011, dhe pritet të vazhdojë në këtë drejtim edhe në të ardhmen e afërt.

Gjithashtu, delegacioni pati rastin të zhvillojë takime dhe me homologë nga vende të ndryshme. Në këto takime u diskutua mbi zhvillimin e mëtejshëm të marrëdhënieve dypalëshe me qëllim thithjen e asistencës teknike për çështje specifike nga ana e Bankës së Shqipërisë.

Në kuadër të këtyre mbledhjeve, Guvernatori Sejko mori pjesë në takimin e Komitetit Ndërkombëtar Monetar e Financiar të FMN-së, si dhe në punimet e seminarit të G30. Gjithashtu, ai ishte pjesëmarrës në takimet e përbashkëta të ministrave dhe guvernatorëve të vendeve anëtare të disa konsistuencave të FMN-së.

Bursa e Tiranës është mbyllur përfundimisht, pa listuar asnjë kompani dhe pa tregtuar asnjë aksion gjatë gjithë jetës së saj prej 12 vitesh, duke dështuar në objektin e saj, atij të krijimi të një tregu kapitalesh në Shqipëri.

Sipas burimeve nga Ministria e Financave, pasi i ishte lënë tre muaj për të gjetur vetë të ardhurat për mbarëvajtjen e aktivitetit, së fundmi është firmosur shkresa e mbylljes së saj.
Bursa Tiranës u themelua në vitin 2002 në formën e shoqërisë aksionare, dhe ka funksionuar në përputhje me dispozitat e ligjit Nr.9901 dt. 14.04.2008 “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare” dhe të ligjit Nr.9879 dt.21.02.2008 “Për titujt”.

Objekti i veprimtarisë së Bursës së Tiranës sh.a ishte krijimi i një tregu kapitalesh apo titujsh duke krijuar një sistem tregtimi me anë të të cilit “ofertat për shitje, blerje apo këmbim të titujve kryhen apo pranohen rregullisht; oferta apo kërkesat kryhen rregullisht kur janë oferta apo kërkesa të paracaktuara apo janë te pritshme, që rezultojnë drejtpërdrejt apo tërthorazi në bërjen apo pranimin e ofertave për shitje, blerje, apo këmbim të titujve ose; jepet informacion rregullisht lidhur me çmimet dhe shpërblimet që persona apo grupe të veçanta propozojnë apo presin të shesin, të blejnë apo të këmbejnë tituj”.

Pse nuk funksionoi bursa

Ndërsa në shtetet e rajonit, zhvillimi i tregut të kapitale u mbështet nga shteti, me shumë vende që realizuar shitjen e ndërmarrjeve shtetërore përmes bursës, në Shqipëri forma e zgjedhur e privatizimit ishte përmes ankandeve, tendenave, apo bonove të privatizimit.
Nga ana tjetër, biznesi vendas ishte i pamaturuar për të kaluar në një stad më të lartë, atë të sigurimit të financimit përmes ofertave publike në bursë, teksa informaliti i lartë (puna me dy bilance, që sillte mosdeklarimin real të të ardhurave) ishte një tjetër pengesë që shoqëritë t’i drejtoheshin bursës.

Shpresa e vetme për kompanitë shqiptare për të siguruar financime përmes tregut të kapitaleve tashmë mbetet vetëm plani për një bursë rajonale.
Bursa e Tiranës ka kryer aktivitet vetëm për një kohë të shkurtër pas vitit 2002, duke qenë agjen i qeverisë në tregun sekondar të letrave me vlerë, por edhe ky funksion i kaloi Bankës së Shqipërisë.

Studimi, pse nuk u zhvillua tregu i kapitaleve, shanset për bursë rajonale

Tanimë janë pjekur kushtet për zhvillimin e sektorit financiar jobankar në Shqipëri. Ky është një nga konkluzionet e një studimi të fundit të Alma Hasanaj, zv.president e Aksioner International Securities Brokerage sh.a. Në këtë studim, znj. Hasanaj është përpjekur të analizojë pikat e forta dhe të dobëta, mundësitë dhe kërcënimet e tregut të letrave me vlerë dhe Bursës së Tiranës. Referuar studimit në fjalë, Hasanaj analizon se, me gjithë përpjekjet e vazhdueshme, Bursa e Tiranës (BT) nuk ka arritur të bëhet tërheqëse për biznesin vendas. Kjo ka ardhur për disa arsye si: a) papjekuria dhe “frika” e biznesit për t’u listuar në BT; b) roli jombështetës i politikave të ndjekura nga Donatorët; c) mungesa e vullnetit politik për zhvillimin e BT.

Studimi thekson edhe rolin e qeverisë shqiptare, e cila mund të kishte bërë më tepër në drejtim të zhvillimit të tregut të kapitaleve nëpërmjet 1) Listimit të ndërmarrjeve shtetërore në bursë, duke përfshirë BT në privatizimin e ndërmarrjeve shtetërore, ashtu siç ka ndodhur në të gjitha vendet e Europës Lindore që kanë ngjashmëri me Shqipërinë; 2) Caktimit të BT si “agjent” të qeverisë për emetimin e letrave me vlerë të borxhit publik në tregun primar; dhe 3) Krijimit të incentivave nxitëse për kompanitë, që listohen në BT.

Por, në fund, studimi konkludon se ekonomia e Shqipërisë ka nevojë imediate për zhvillimin e tregut të kapitaleve dhe çdo vonesë e mëtejshme do të sillte jëkosto reale. Gjithashtu rekomandohet që të shikohet mundësia për zgjerimin e aktivitetit në rrafshin gjeopolitik në rajon, Maqedoni, Kroaci, Kosovë, Serbi dhe Mal të Zi, sepse krijimi i Bursës së rajonit do të ishte një faktor shumë pozitiv për zhvillimin e rajonit, si dhe kompanitë shqiptare do të kishin mundësi të rrisnin fondet përmes tregtimit të aksioneve.

Lëvizje te postimet