Shqip

Megjithëse volumi i tregut të pensioneve private ngelet modest, numri i kontribuesve në këto fonde ka arritur shifra të konsiderueshme. Sipas të dhënave nga Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare, numri i anëtarëve në fund të vitit 2017 arriti në afro 21 mijë. Që nga fillimi i vitit, numri i kontribuesve është shtuar me rreth 3600 individë ose 21%.

Rritja e numrit të anëtarëve po udhëhiqet sidomos nga fondi Credins Pensions, që po ndjek një strategji mjaft aktive të promovimit të përfitimeve nga fondet private të pensioneve, edhe përmes rrjetit të kompanisë mëmë, Credins Bank. Credins Pensions ka arritur në mbi 12 mijë kontribues dhe mban rreth 58% të tregut, sipas numrit të anëtarëve.

Në vlerë, tregu ende ngelet në përmasa modeste, por me rritje të qëndrueshme nga viti në vit. Totali i aktiveve të fondeve të pensioneve në fund të muajit shtator arriti në 1.7 miliardë lekë, me një rritje vjetore prej 31%. Kontributet në fondet e pensioneve private investohen pothuajse tërësisht në bono dhe obligacione të qeverisë shqiptare, me një rrezik investimi 0. Për nga totali i aktiveve, kompania më e madhe është Sigal Pensions, me afro 51% të tregut.

Mjedisi me norma të ulëta interesi është një faktor që ka nxitur rritjen e këtyre fondeve. Shumë individë kanë vlerësuar si një alternativë interesante investimin e kursimeve në një pension privat. Për të investuar në një pension privat, ligjërisht, ka edhe disa incentiva fiskale, megjithëse përfitimi në praktikë i  tyre shpeshherë është i vështirë. Sipas ligjit, këto kontribute përjashtohen nga tatimi mbi të ardhurat personale deri në masën e 15% të të ardhurave vjetore bruto, por jo më shumë se 200 mijë lekë në vit.

Ministri i Finacave dhe Ekonomisë, Arben Ahmetaj e ka nisur fjalën e tij në “Tirana Economic Forum” duke vënë theksin te kuadri i politikave makro fiskale, sipas të cilit pa një kuadër të fortë askush nuk mund të mendojë të ketë një status ekonomik të qëndrueshëm.

Duke e cilësuar si një shembull, ministri tha se për herë të parë pas 25 vitesh Shqipëria arriti të ulë borxhin.

‘Për herë të parë pas 25 vitesh Shqipëria arriti të ulë borxhin, të ketë balancë primarë pozitive dhe një deficit prej 2 për qind.”

Në bllokun e dytë, kushtuar integrimit europian, Ahmetaj u shpreh se ky 6-mujor është vendimtar për Shqipërinë, duke cilësuar si thelbësore vazhdimin e reformave. Sa I takon debatit politik të brendshëm, ai tha:

“Ky 6 mujor është vendimtar dhe shpresoj që debate politik i brendshëm mos ta dëmtojë hapjen e negociatave me bashkimin Europian.”

Ndërkohë, në bllokun e tretë ai renditi investimet publike, private, vendase e të huaja si element kyçë të konektivitetit.

Ministri u ndal po ashtu edhe te ekonomia e hapur, të cilën e vendosi edhe si shtyllën kyçe të bllokut të katërt. Sipas tij, ekonomitë e rajonit të Ballkanit nuk janë interesante për investimet e mëdha, për shkak të tregjeve të fragmentuara dhe akoma jo të hapura.

“Nëse nuk është ekonomi e hapur tregu, bëhet jo interesant dhe do mbetemi te projektet e vogla. E ndërkohë që organikisht duhet të kishim shumë investime të huaja, por e pengojmë vetë me ekonomitë e mbyllura, të izoluara, megjithëse teorikisht janë të hapura.”

Deregulimi, thjeshtësimi I procedurave administrative të qeverisë dhe sipërmarrjes dhe qeverisë dhe qytetarëve ishin edhe pika kyçe e bllokut të pestë. Sipas Ahmetajt, deregulimi është kthyer në një reformë bazë, një iniciativë e ndjekur nga vetë kryeministri.

“Me thjeshtimin e procedurave administrative, synohen më shumë investime të huaja, investime vendase, rritje të ardhurash si dhe konsekuencën e konvergjencës me BE-në.”

Ministri Ahmetaj duke u ndalur në shtyllën e gjashtë, punësimi, tha se shumë shpejt kryeministri do të lançojë edhe platformën e punësimit. Sipas tij, Shqipëria ka mbetur akoma te shpresa e turizmit.

“Shqipëria ka ngelur akoma te shpresa e turizmit, te energjia, uji dhe nafta dhe jemi akoma te manifaktura e vlerës akoma të ulët në ekonomit.”

Duke vënë theksin te fuqia punëtore, që sipas tij do të bëje edhe diferencën, ai shtoi më tej se:

“Këtu kemi një reformë të thellë në atë që duam të ofrojmë, që ka të bëjë me arsimin professional, për të kaluar me atë që ka të bëjë me industrializimin e lehtë të vendit.”

Po ashtu, Ahmetaj u shpreh se do të ndiqet logjika italiane në standartin shqiptar, ku ndërmarrja e vogël dhe e mesme prodhon dhe eksporton.

Në bllokun e shtatë, të fundit, Ahmetaj ka renditur edhe vizionin politik, ku sipas tij vendet e rajonit mendojnë kapen te politika e ditës dhe heqin dorë nga të menduarit afatgjatë për vendin.

Fjala e plotë e ministrit të Financave dhe Ekonomisë në “Tirana Economic Forum” organizuar nga SCAN:

“Besoj që do të detyrohemi që disa nga elementët që u përmendën këtu do duhet të theksohen e rithekson  sepse përbëjnë thelbin ose boshtin e asaj që  Ballkani Perëndimor apo Ballkani në tërësi do duhet të që të sfidojë në të paktën ën 15 -20 vitet që kemi përpara.

Po flasim për konvergjencën, qoftë “policy convergence” dhe konvergjenca e të ardhurave dhe jam i bindur që të gjithë, dhe ata që folën përpara, duke filluar që nga presidenti i nderuar apo guvernatori, Zonja zëvendëskryeministre apo dhe moderatori edhe ju si pjesëmarrës e konceptoni që është konsekuencë.

Konvergjenca është konsekuencë e politikave te vazhdueshme të thella të pandërprera strukturore. Çdo vend i marrë në profilin e vet politiko- institucional apo ekonomik, sa here ka sukses ne rritjen ekonomike,  që është thelbi ku të gjitha ato që flasim rrinë, përtej kemi pare reforma te thella strukturore të vështira, në dukej të pamundura, por me rezultat rritjen ekonomike. Rritja ekonomike në finale ka në background konvergjencën e të ardhurave me atë që ne synojmë, pra me integrimin europian.

Thënë kjo, çdo vend që ka trajektore apo lëkundje në rritjen ekonomike, menjëherë po ta studiosh shihet që ka pasur lëkundje në vendosmëri për reformat ekonomike apo institucionale që në finale furnizojnë rritje ekonomike.

Dhe prandaj unë dua ti marr me blloqe ato që unë mendoj se janë të rëndësishme për vendet tona, për vendet e Ballkanit Perëndimor. Besoj, presidenti e tha që  GDP e gjithë rajonit shkon 90 miliardë dollarë në mos gabohem, një GDP shumë e vogël krahasuar me ekonomitë e mëdha të Europës dhe për të thënë të vërtetën me atë logjikë që iu referua Zoti president që ne do duhet të kemi një politikë të përbashkët, sot fatkeqësisht apo fatmirësisht të gjitha ekonomitë e rajonit kanë profile të ndryshme ekonomike  të cilat divergojnë, pra që nga politikat fiskale, logjika në manifakturës, logjika e turizmit, që nga logjika e industrializimit  e deri tek profili I punësimit .

Unë do t’i marr një nga një dhe besoj se çdokush nga salla mund t’i sfidojë ato që unë do t’i konturoja si blloqe të zhvillimit, në mënyrë që që pastaj secili nga ne të ketë logjikën e vet apo në finale kjo konferencë të ketë dhe konkluzionet apo rekomandimet e veta.

Pikë së pari dhe pa asnjë dyshim, pa një kuadër të shëndetshëm makro-fiskal çdo gjë që diskutojmë bëhet e pamundur. Një miku jonë i përbahskët i Shqipërisë, profesor në Harvard, Rikardo Hausman thotë me të drejtë që rreziku makrofiskal është si puna e atij ujkut virtual në pyll, që kushdo që është në qytet thotë ujku është përrallë, nuk ekziston, asnjëherë nuk e kalon pyllin të vijë në qytet. E megjithatë, kur e keqja ndodh, aty ke kuptuar që ujku të ka ngrënë gjysmën e trupit. Pra, pa një kuadër të fortë makro fiskal, askush nuk mund të mendojë se do të ketë një stad zhvillimi normal, të shëndetshëm, të qëndrueshëm dhe afatgjatë, apo edhe të zgjuar, nëse e duan. Kjo është e para dhe besoj se Shqipëria këtu është kthyer në një shembull nuk po e them për t’u ndjekur se do ishte e tepruar, po është kthyer në një shembull se si nga një disbalancë totale të financave publike makroekonomike në 2013, gjatë këtyre 25 viteve të ketë në një vit fiskal, me një vit parlamentar të ketë ulje të borxhit publik, të ketë balancë primarë pozitive dhe një deficit prej 2 për qind.

Balanca primare pozitive, për të gjithë ata që nuk e ndjekin ose nuk e njohin si term teknik është qeveria nuk krijon borxh të ri në operacionet e veta korente. Me një vit parlamentar, pra çdo vit dhe tre vitet e fundit kemi pasur balancë fiskale pozitive dhe tendencë ulje borxhi me ato objektiva që kemi.

Blloku I dytë patjetër që do t’i referohemi integrimit europian. Besoj që rajoni nuk ka më asnjë dilemë qoftë në partitë e majta, qoftë në partitë e djathta, qoftë në partitë e qendrës, kudo në të gjithë Ballkanin Perëndimor janë të bindur, janë të fokusuar, sigurisht me shpejtësi të ndryshme tek integrimi europian.

Ky 6 mujor për në, për Shqipërinë është vendimtar dhe debate I brendshëm politik shpresoj mos ta dëmtojë potencialin e hapjes së negociatave. Nga hapja e negociatave përfiton çdo qytetar shqiptar. Nga moshapja e negociatave çdo qytetar është I dëmtuar. Pra, nuk ka parti politike, nuk ka lider, nuk ka lidership që përfiton nga hapja e negociatave, por përfitojnë qytetarët shqiptarë. Dhe besoj që tek integrimi europian sigurisht qe vazhdimi i reformave është thelbësor. Qeveria shqiptare ka një paketë të plotë të reformave duke filluar që nga thellimi i reformës në drejtësi deri tek reformat e fundit të financave publike, që besoj kanë bërë një diferencë në menaxhimin e  financave publike në transparencën ndaj qytetarëve, po sigurisht edhe në shëndetshëmrinë makro ekonomike.

Blloku  i tretë është investime dhe këtu nuk përjashtoj investime publike, private, vendase dhe te huaja. Dhe këtu do ta lidh jo pa qëllim me konektivitetin, për ta thënë pak më thjeshtë, nevojat infrastrukturore që ka Ballkani. Kur filluam gjithë këtë rrugëtim, që unë besoj do të jetë shumë I frytshëm nga Berlini në Trieste, konektiviteti ishte fondamenti i gjithë debatit. Së bashku me gjithë rajonin bëmë një përllogaritje fare të thjeshtë. Nëse të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor do të investonin nga burimet buxhetore, gjithë atë rrjet konektiviteti, për ta përmirësuar në ato parametra teknikë do ti duheshin 80 vite nga dita e sotme ose do të duhet ta çonte borxhin publik në 180 për qind, që është e pamundur. Sigurisht që këtu, instrumentet qoftë partneriteti publik- privat, qoftë mbështetja e Bashkimit Europian janë të domosdoshme, ndryshe do të jetë e pamundur që ne të konvergohemi si rajon fizikisht me veten dhe me Bashkimin Europian.

Blloku katërt është ekonomia e hapur. Vendet e Ballkanit nuk janë interesante akoma për investimet e mëdha, pra të brandname-ve që nga turizmi, që nga industria apo që nga sistemi bankar në respekt të bankave që kemi këtu. Arsyeja, tregjet janë të fragmentuara akoma, të vogla dhe akoma jo të hapura. T’ju sjell një fakt nga puna ime e përditshme, nga një debat në integrimin e rajonit në heqjen e barrierave jo tarifore.  Konkretisht, certifikatat fito sanitare. Na është dashur një debat katërvjeçar për të hequr katër certifikata sanitare dhe në fund, e di si vepruam?

Kryeministri vendosi që të kishim një përqasje unilaterale. I hoqëm ne si Shqipëri dhe po presim që shteti fqinj në Ballkanin Perëndimor të bëjë të njëjtën gjë. Imagjinoni se sa e vështirë është. Konkretisht ne I referohemi si ekonomi e hapur. Nuk është ekonomi e hapur, pra në kufi, në lëvizjen e kapitalit, në lëvizjen e fuqisë punëtore tregu bëhet jo interesant dhe do fillojmë të ngelemi te to përpjekjet tona të vogla që gjithmonë i referohemi, shyqyr që kemi TAP-in, shyqyr që kemi Devollin, shyqyr që po na vjen Aeroporti I Vlorës, ndërkohë që organikisht do duhet të kishim shumë më shumë investime të huaja por e pengojmë vetë me ekonomitë të mbyllura, akoma të izoluara, megjithëse teorikisht në letër janë të hapura.

Blloku pestë që është gjithashtu determinant, sepse e theksova që në fillim se konvergjenca është konsekuencë e reformave të brendshme për të shkuar në atë tregun më të madh është deregulimi. Deregulimi në konceptin më të thjeshtë është thjeshtësimi i procedurave administrative të qeverisë dhe sipërmarrjes dhe qeverisë dhe qytetarit. Po të bëjmë një përllogaritje përpara disa ditësh, të avancuar dhe janë gati me atë paketë deregulimi që ne kemi bërë brenda Ministrisë së Financave dhe Ekonomisë, shkojnë gati 56 vite të kursyera, pra me gjithë atë kancelim procedurash që kemi bërë,. 56 vite të kursyera për sipërmarrjen dhe për qytetarin në një vit. Është kthyer në një reformë më duhet ta them, bazë, fondamentale e qeverisë, një iniciative e ndjekur nga vetë kryeministri me besimin që në qoftë se çlirojmë këtë energji nëpërmjet thjeshtësimit të procedurave me qytetarin dhe me sipërmarrjen, jemi të bindur që konsekuenca do të jetë investime të huaja, investime vendase dhe patjetër rritje të ardhurash dhe konsekuenca e konvergjencës me Bashkimin Europian.

E kam thënë një konferencë të kësaj natyre që në qoftë se BE rritet me 1 për qind dhe ne rritemi me 6 për qind, I bie që ne të kovergojmë afërsisht në 10 vitet e ardhshme të ardhurat me qytetarët e Bashkimit Europian. Kjo gjë nuk po ndodh, fatmirësisht BE po rritet më shumë se 1 për qind, ne akoma nuk kemi shkuar në 5 për qind, që do të thotë se kovergimi nuk është më 10 vjet, është më larg.

Blloku I gjashtë është punësimi. Këtu dua të ndaj me ju që shumë shpejt kryeministri, qeveria do të lançojë platformën e promovimit të punësimit. Por, ajo që dua t’ju them ka të bëjë dhe me atë që përmendëm pak më lart, pra profilet janë të ndryshme në profilet e rajonit. Çfarë arsye ka? Po ti shohësh politikat ekonomike dhe fiskale në rajon, janë pak a shumë të konverguara me diferenca të vogla. Ama po të shohësh profilin e fuqisë punëtore, ka diferencë jashtëzakonisht shumë të madhe. Çfarë ka bërë diferencën?

Në këndvështrimin tim ka bërë diferencë arsimi profesional. Pra, në qoftë se Serbia ka mbajtur logjikën e industrializimit të nivelit të lartë, në qoftë se Maqedonia ka mbajtur një profile eksport orientit me zonat ekonomike, se me atë mundësi që ka territoriale, fuqi GDP ka gjetur një nismë shumë interesante të tregut rajonal dhe të tregut global, Shqipëria akoma ka ngelur dhe jemi akoma te manifaktura e vlerës akoma të ulët në ekonomi. Diferencën do ta bëjë aftësia e fuqisë punëtore dhe këtu kemi një reformë të thellë në atë që duam të afrojmë në arsimin profesional, për të kaluar në ato aftësi të cilat kanë të bëjnë me industrializimin e lehtë të vendit, jo në konceptin sovjetik, por në logjikën italiane, kuptohet në standardin shqiptar, ku ndërmarrja e vogël dhe e mesme prodhon dhe eksporton.

E shtata është vizioni politik. E vërteta është se të gjitha vendet e rajonit megjithëse mendojnë afatshkurtër dhe afatmesëm, kur vjen puna të afatmesëm dhe afatgjatë, kapen te politika e ditës, te benefiti politik i ditës dhe heqin dorë nga të menduarit afatgjatë për vendin. Dua t’ju provokoj me një statistike. Jam i bindur që kur ta fusni ne mendje do ju ngjallë emocion, frikë, besoj edhe pikëpyetje. Imagjinojeni që me ritmet demografike që ka rajoni, por po I referohem Shqipërisë, në 40 vitet që vijnë Shqipëria përfundon me 1.8 milionë banorë nga të cilët 43 për qind do të jenë pensionistë. Çfarë po bën politika, jo thjesht për këtë, por për politika afatgjata që kanë të bëjnë me të ardhmen e vendit dhe që kanë të bëjnë me të ardhmen e rajonit.”

Besoj që integrimi është një politikë, një vizion, një e ardhme një aspiratë që na bashkon të gjithëve. Besoj që ën qoftë se e zëvendësojmë politikën e ditës me politikën e të ardhmes në Bashkimin Europian, rajoni, Shqipëria ka sukses dhe ka të ardhme dhe e ka konsekuencë fare të thjeshtë nëse bëjmë këtë konvergjencën e të ardhurave.”

Të nderuar të ftuar!

Në radhë të parë do të doja t’ju falenderoja jashtë mase për prezencën tuaj. Jemi të lumtur që prezenca dhe pjesëmarrja juaj ka qenë shumë më tepër nga sa ne prisnim. Kjo tregon se ka një interes të shtuar gjithnjë e më shumë, nga dita në ditë për tregun e kapitaleve dhe fillimin e funksionimit të bursës shqiptare të titujve.

Ashtu si Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare shprehu në mënyrë shumë deflamative edhe operatorë të tregut financiarë do të jenë prezentë dhe aktiv në këtë institucion të ri që sapo ka lindur.

Ndërkohë do të doja të falenderoja shumë edhe SCAN TV që organizoi këtë event kaq të mrekullueshëm dhe na dha mundësinë që ne të ishim pjesë e organizimit të këtij eventi dhe të kishim shansin të ftonim gjashtë drejtorët ekzekutivë të bursave të rajonit për të parë nga afër eksperiencën se si ata kanë kaluar në të njëjtat hapa që po kalojmë ne sot para 15 apo 20 viteve.

Mbrëmë ishte kënaqësi kur dëgjoja që ishin në Tiranë për herë të parë jo më që do të flasin sot për tregun e kapitaleve kështu që është goxha event.

Si nisi koncepti i bursës së parë të titujve, realisht nuk është një koncept i ri, pjesa më e madhe e ne që jemi marrë me tregun e kapitaleve, kemi bërë përpjekjet maksimale për ta zhvilluar këtë treg që në kohën e bursës së Tiranës por për shumë arsye nuk arritëm të jemi të suksesshëm.

Nuk po i kthehemi të shkuarës por tani me një grupi shumë të ngushtë teknicienësh dhe mbështetjen e jashtëzakonshme të aksionerëve të tre institucioneve financiare arritëm ta bëjmë konkrete dhe të marrim licencën nga Autoritetet e Mbikëqyrjes Financiare, dhe shpresojmë shumë shpejt, brenda muajit Shkurt të fillojmë të hapim dyert për operatorët.

Nëse mund të kthehemi shumë shkurt, tregu financiar ku ishim dhe ku do të shkojmë të gjithë e dimë që kemi treg financiar dhe u tha këtu më përpara i cili është pak asimetrik.

Kemi rreth 95 për qind të aseteve të tregut financiar jo në sektorin bankar ndërkohë që sektori jo bankar përfshirë dhe bursën nuk përbën më shumë se 5 për qind, dhe ky 5 përqindësh nuk përbëhet Fondi i Pensioneve.

Kemi një treg titujsh ekzistues edhe pse shumë pak e dinë fatkeqësisht në tregun financiar shqiptar njihen vetëm bonot e thesarit dhe obligacionet si instrument investimi.

Por nuk janë vetëm këto kemi edhe një treg të parregulluar aksionesh. Në jetën tonë të përditshme njohim njerëz që shesin dhe blejnë aksione në kompanitë e tyre ose nëpër kafe ose përpara noterëve. Pra ka një treg ekzistues aktual të shitblerjes së aksioneve edhe pse kjo nuk njihet në tregjet zyrtare apo tregjet e licencuara.

Në një studim që ne kemi bërë para 2-3 vitesh na rezultonte se kishim rreth 1273 shoqri aksionere të regjistruara në Qendrën Kombëtare të Biznesit të cilat janë potenciale për t’u listuar dhe kuotuar në bursë dhe ne kemi nxjerrë gjithë transaksionet që kanë bërë aksionerët e tyre në një periudhë 20 vjeçare dhe shifrat janë të jashtëzakonshme.

KY është një titull që e përdorin të gjithë edhe pse nuk është një treg zyrtar. Një tjetër potencial janë edhe rritja kapitale. Rezulton që ka një rritje kapitalesh të biznesit pra herë pas here biznesi ri investon fitimin në strukturën e vet dhe kemi një rrije kapitali të jashtëzakonshme nga viti në vit në shoqëritë aksionere që operojnë në Republikën e Shqipërisë dhe të gjitha këto janë potenciale për të bërë rritje kapitali nëpërmjet ofertave publike fillestare.

Një tjetër element është dividenti që është prapë financiar dhe na rezulton që mjaft kompani shqiptare çuditërisht në një periudhë kohe të caktuar duke përfituar nga niveli i ulët i taksave mbi tatimn mbi të ardhurat kanë ekzekutuar dividentët e tyre në mënyrë drastike.

Në anën tjetër kemi dhe tregun e titujve fiks, kemi tregun e bonove të thesarit dhe obligacioneve të thesarit që të gjithë e njohim por ama ka dhe një treg tjetër I cili është në rritje që nga viti 2012 biznesi privat ka zbuluar që nuk është vetëm sektori bankar dhe këtu nuk dua t’i bëjë konkurrencë sektorit bankar por ka zbuluar që ky sektor nuk është e vetmja derë që e ndihmon atë të rrisë kapitalin, ka zbuluar që ka dhe instrumente financiare siç janë obligacionet e korporatave si një mënyrë shumë e mirë dhe efikse për të gjeneruar fonde dhe kemi një treg në rritje nga viti 2012 janë kompanitë e para që kanë filluar të shesin obligacione korporatash në publik kështu që edhe ky është një instrument  jashtë mase aktiv, dhe le të shpresojmë që do të jetë një instrument edhe më aktiv për t’u listuar në bursën shqiptare.

Nëse shohim shifrat që unë përmenda të studimit që kemi bërë , shifrat janë të jashtëzakonshme po ta shihni tregu nga një studim që kemi bërë ne për të gjitha këto kompani që ju thash për një periudhë 20 vjeçare bëhet fjalë për një “trading volume” që I kalon gati 30 miliardë euro transaksione në mungesë të bursës vetëm me transaksione të bëra mes aksionerëve me njëri-tjetrin përpara noterëve apo nëpër kafene.

Në anën tjetër është pothuajse një shifër afro një milion transaksionesh të ekzekutuara dhe këto janë shifra të prodhuara, të cilat i kemi nxjerrë një nga një nga të gjithë ekstraktet e QKR.

Sa I përket përqindjeve rreth 98 për qind e të gjitha këtyre është në tregun e aksioneve dhe është normale, në të gjithë botën tregu i aksioneve pra ai që është “driving force” për zhvillimin e tregut të kapitaleve sepse normalisht tregu sekondar i titullit të borxhit nuk është se është shumë aktiv, përdoret si instrument për të financuar aktivitetin por nuk është aktiv në tregun sekondar dhe në bursë.

Që nga momenti që patëm idenë për të themeluar këtë bursë private, justifikimi që politika bënte për të mos mbështetur bursën e Tiranës për 1 milion arsye, dhe kur them politika të gjitha krahët e politikës.

E kemi themeluar bursën që në 1996 dhe fatkeqësisht Bursa e Tiranës u mbyll në 2014, asnjëherë nuk patëm një titull të listuar dhe kjo është një fatkeqësi.

Jemi i vetmi vend në rajon që nuk kemi një bursë funksionale dhe nuk fusim këtu edhe Kosovën që është një shtet i sapo krijuar kështu që duke parë gjithë këtë nevojë pamë që në këtë treg ekzistojnë institucione financiare, ekzistojnë bankat, ekzistojnë institucione brokerimi, kujdestarët e letrave me vlerë, ekzistojnë depozitari qendror. Ekziston çdo gjë, ekziston kërkesa dhe oferta për këto tituj, instrumente financiarë ndërkohë që nuk kishim bursë nuk kishim pikërisht atë tavolinën në formën që t’i mblidhte gjërat bashkë.

Grupi i cili realisht inicioi këtë në mbështetjen financiare dhe të aksionerëve aktualë u mor me studimin e tregut, me shifrat që treguam më përpara dhe dolëm në konkluzionin që kjo është një gjë që duhet bërë.

Gjithmonë politika ka thënë kur biznesi të jetë gati do e bëjë vetë dhe ndoshta kjo ka qenë e drejtë. Erdhëm pikërisht në pikën ku biznesi u sensibilizua dhe arriti të investojë kapital dhe të themelojë këtë institucion I cili shumë shpejt do të fillojë funksionimin.

Një tjetër element shumë i rëndësishëm i cili i mungonte bursës më përpara ishte platforma elektronike e tregtimit.

Ne kemi investuar në një nga platformat më të mira elektronike të tregtimit dhe kam nderin të them që dhe 5 apo 6 bursa të rajoni këtu kanë të njëjtën platformë tregtimi, e cila është testuar më parë kështu që dhe ne nuk do të jemi mbrapa tyre në këtë aspekt.

Ne kemi marrë licencën siç e thamë nga Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare që në korrik të vitit që shkoi. Ka proces teknik që po mbyllet, ne po punojmë shumë ngushtësisht me Bankën e Shqipërisë dhe Autoritetin e Mbikëqyrjes Financiare për ta bërë funksionale.

Janë ato detajet teknike, që besoj të gjithë i dimë i kemi nëpër punët tona, kështu që besoj shumë shpejt do të jemi të aftë të hapim dyert për tregtimin e titujve.

Fillimisht licenca na është dhënë për bono thesari deh obligacione thesari si një mënyrë për të testuar dhe treguar veten por besoj shumë shpejt AMF ka këndvështrimin pozitiv për të na mundësuar edhe listimin e kompanive dhe titujve të tjerë.

Ndërkohë ne shpresojmë që në shkurt të këtij viti, besoj pas një viti ne do të arrijmë të hapim dyert e bursës shqiptare të titujve.

Aksionerët, mbështetësit tanë financiarë pa të cilët ne kurrë nuk do të ishim këtu për fatin tonë të mirë kanë qenë institucione financiare. Jemi treguar shumë të kujdesshëm për të pasur “on board” vetëm institucione financiare.

Të gjithë e dimë dhe këtu u përmend nga parafolësi se kyçi kryesor në tregun financiar është besimi.

Na duhet të ndërtojmë besim, aq më tepër që kemi dhe histori të hidhura në të shkuarën tonë financiare prandaj jemi treguar të kujdesshëm që të kemi vetëm institucione financiare por kjo nuk do të thotë që i kemi mbyllur derën. Absolutisht dera është e hapur për këdo institucion financiar që është i gatshëm dhe plotëson kriteret për të qenë pjesë e strukturës aksionere të bursës shqiptare dhe titujve.

Skema se si do të funksionojë është e thjeshtë, si në të gjithë botën, brokerat do të jenë ata që do t’ju sjellin në bursë për të tregtuar, nëse ju keni pa kursime nëse doni të investoni, nëse doni të diversifikoni portofolin tuaj gjëja e parë që duhet të bëni është të gjeni një broker.

Duhet të gjeni një bankë ose një broker që është i licencuar për të tregtuar në bursë. Mjafton të futeni në faqen e AMF-së dhe aty do të gjeni të listuara të gjitha kompanitë e licencuara për të ushtruar një aktivitet të tillë.

Ju lutem mos bini pre e mashtrimeve, mos bini pre e skemave të cilat nuk janë të licencuara nga autoritetet se pastaj edhe përgjegjësia do të mbetet te ju si investitor.

Drejtojuni vetëm institucioneve të rregulluara ndaj 2 rregullatorëve nga Banka e Shqipërisë dhe nga Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare si e vetmja mënyrë për të qenë më të sigurt në tregun financiar.

Kush do të jenë instrumentet që ne mendojmë se do të fillojmë? Ashtu siç e thash Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare na ka “kufizuar” pak vetëm te titujt e borxhit qeveritar por nuk ka problem ne do të fillojmë ashtu.

Aksionerët kanë rënë dakord për këtë iniciativë, nuk presim që të jetë një investim me kthim shumë të madh, presim që realisht tregut financiar shqiptar i duhet një institucion i tillë. Është një katalizator shumë I rëndësishëm për tregun financiar.

Tashmë jemi të gjithë të bindur se nuk është vetëm sektori bankar ai që mund të mbajë pafundësisht zhvillimin e gjithë ekonomisë së vendit. Duhet patjetër zhvillimi i këmbës tjetër që është sektori financiar jo bankar.

Do të fillojmë më titujt e qeverisë por shumë shpejt besojmë në momentin që do të marrim dhe licencën e AMF për ta shtrirë edhe tek aksionet dhe obligacionet e korporatave të biznesit shumë shpejt do të kemi edhe kompanitë e para të listuara.

Ne jemi në vazhdimësi në kontakt me biznese që janë potenciale për t’u listuar. Mendojmë që instrumenti i parë që do të jetë i listuar do të jenë Obligacionet e Korporatave për shumë arsye.

Biznesi është mësuar me borxhin, është mësuar me huanë bankare pra kur merr një principal dhe paguna mbrapsht principal plus interes.

E njëjta gjë nuk do të jetë më produkti kredi banke por do të jetë produkti obligacion korporate përsëri ka principal plus interes përsëri logjika është njëlloj. Kjo është një mënyrë  emirë edhe për të afruar biznesin drejt nesh.  Më pas pretendojmë të kalojmë në instrumenta të tjerë që janë pastaj më të komplikuar kështu siç janë të gjitha tregjet financiare nëpër botë.

Qëllimi është të krijojmë një treg funksional për shqiptarët, për të gjithë operatorët që të përputhim këtë kërkesën dhe ofertën për tituj.

I kemi të gjitha gati, institucionet, rregullatorët, legjislacionin, ndërkohë që nuk kemi tregun.

Le të shpresojmë që bursa shqiptare e titujve të bëhet institucioni më efektiv për të katalizuar pikërisht këtë kërkesë ofertën për titujt që ekzistojnë në treg.

Fazat se si ne e kemi menduar normalisht jemi themeluar në Shqipëri dhe qëllimin kryesor e kemi në tregun vendas. Synojmë që të katalizojmë kërkesë ofertën për kapitale brenda Shqipërisë, sipërmarrja shqiptare të ketë një dritare tjetër ndryshe nga sektori bankar ku mund të rrisë kapitale por nuk do të mjaftohemi këtu, aksionerët janë shumë ambiciozë dhe të hapur për të pasur dhe të tjerë “on board”.

Duam që në mungesë të një tregu kapitalesh në Kosovë pse jo të përfshijmë edhe Kosovën në këtë platformë të përbashkët dhe absolutisht në një botë globale ne nuk mund të jemi jashtë trendeve ndërkombëtare.

Trendët ndërkombëtare janë drejt bursave rajonale, bursave të përqendruara më me tepër ekspertizë, kështu që do të shohim nga panelistët e tjerë që ka iniciativa të tilla të mbështetura edhe nga donatorë që edhe ne nuk është çudi që një ditë të bukur të bëhemi pjesë e këtyre bursave rajonale.

Ju faleminderit shumë për prezencën dhe le të shpresojmë që ta bëjmë një projekt të suksesshëm, projektin e bursës shqiptare të titujve.

Kreu i Dhomës Amerikane të Tregtisë Mark Crawford e vlerëson si një hap tejet pozitiv çeljen e bursës së parë private në Shqipëri ALSE. Në intervistën dhënë gazetares Violeta Shqalsi gjatë punimeve të “Tirana Economic Forum” organizuar nga grupi mediatik SCAN, kreu i Dhomës Amerikane tha se veç kompanive vendase, ka interes edhe nga kompani të huaja që të listohen në bursën shqiptare.

“Bursa është e domosdoshme për tregun e kapitaleve dhe për të tërhequr investime. Është shumë e domosdoshme që është hapur Bursa, jo vetëm për shqiptarët por edhe për ata të rajonit dhe te Amerikës, sepse e bën më të lehtë të investosh në Shqipëri. Jam shumë mirënjohës për ata që kanë marrë guximin për të hapur një bursë private. Besoj se do të fillojë me bono thesari, obligacione e më pas me aksione. Nëse shohim, sektori bankar ka shumë likuiditet, ka shumë depozita me afat të gjatë, që do të thotë se shqiptarët kanë lekë po nuk kanë ku t’i investojnë. Kështu duhet të hapim mjete të tjera për t’u mundësuar shqiptarëve dhe kompanive që të bashkojnë lekët me mundësitë. Dhe Bursa është e domodoshme për ta” tha Crawford.

Drejtori i Bursës së kapitaleve të Beogradit, Sinisa Krneta në fjalën e tij në “Tirana Economic Forum”, tha se për të pasur sa më shumë investitorë në bursë, së pari duhet krijuar një mjedis me alternativa për investime për ta. Krnetra u ndal pak edhe te historia e bursës së Beogradit, dhe sfidat që ka pasur ajo.

Fjala e plotë:

Është hera ime e parë që vijë në Shqipëri dhe ju falënderojë për mikpritjen

Tregjet kapitale apo tregu kapital është shumë vibrues, i gjallë si industri dhe çdo ditë axhustojmë, rregullojmë, ndreqim jetën tonë profesionale në rrethanat dhe mjedisin biznesor. Kështu unë do ta rregulloja prezantimin tim, sepse edhe unë u ndikova prej tronditjeve të jashtme.

Në Beograd jemi më të vjetërit në bursë, që prej vitit 1894, e kam përmendur me një qellim, se shumë shpejt vijmë në 2018 për të parë se çka ndodhur me këtë ndarje të tregjeve kapitale të ekonomive të tregut përgjatë 50 viteve, siç e keni edhe juve në historinë tuaj shqiptare.

Kjo shkëputje çfarë i solli industrisë, ekonomisë dhe shëndetit të kombeve dhe pasurive. Bursa e Beogradit e ka prezantuar këtë tegeti në distancë në 2004-ën, ka pranuar kompaninë e parë dhe e listojë të parën në 2017-ën, në çastin kur kishte 2000 shoqëri që ishin aktive në bursë.

Dhe së fundi gur kyçet ose fazat më të famshme është implementimi ynë drejt sektorit privat, sepse dukshëm përvoja e Serbisë nuk ishte diçka që qeveria e Shqipërisë duhet të ndjekë, nuk ka pasur si të thuash privatizime që janë kryer prej mjeteve të tregjeve kapitale, s’ka pasur privatizim nëpërmjet ofertave publike fillestare, që do të thotë që tregu jonë i stoqeve, i kapitaleve është nga privatizimi në masë i kompanive.

Dikush ngriti pyetjen se a është çdo vend, a ka çdo vend treg kapital? S’ka diskutim për këtë.

Përgjigja është po, çdo vend duhet të ketë treg të lirë kapital, kemi OECD si studim që ka thënë se “ka shembuj shkëmbimesh dhe bursash në vende të pazhvilluara, por s’ka shembuj të ekonomive të zhvilluara pa bursa të zhvilluara”. Pra është diçka që ne në Serbi po përpiqemi ti hapim derën, i qasemi ose i afrohemi vendimmarrësve kryesorë në nivel të lartë shtetëror, për ti thënë atyre se përse është e domosdoshme për të pasur tregje kapitale të zhvilluara përmes mënyrash të ndryshme incentivash që shërben për punësime të reja dhe për kontribute të reja në PBB.

Dhe si shembull po përpiqemi të kapërcejmë edhe një dilemë tjetër, mbasi të themeloni bursën e titujve shqiptare dhe mbasi të zgjidhim këto dilema a duhet të ketë apo mos ketë Shqipëria një bursë. Pas disa kohësh do të keni sfidën tjetër ose dilemën tjetër përpara që do të jetë likuiditeti i tregut dhe më pas pyetjet që do të lindin: A mungojnë investitorët apo na mungojnë alternativat e investimeve? Të jeni të sigurt që në këtë rast ju mungojnë alternativat e investimit, sepse po të krijoni mjedisin për alternativa, për investime që nuk shtyhen apo nuk nxirren nga institucionet qeveritare, të jeni të sigurt që investitorët do të vijnë vet. Për këtë arsye në Serbi në fokusohemi tërësisht në sektorin privat në rastin e Zgeredit, për ti motivuar, për të krijuar këtë bursë një mjedis të plotë në iniciativa.

Mesazhi kyç për kolegët në Shqipëri është që bursën shqiptare, nga ana tjetër jam i lumtur që procesi i Berlinit e ka njohur tregun kapital si një shtysë kryesore të ekonomisë, që do të thotë që ne të gjithë duhet të presim projektin e Bashkimit Europian që quhet Unioni i Tregjeve Kapitale, jemi në ato parimet bazë, pra që të bëjmë si fillim ekonomitë vendore më të fuqishme.