Duke filluar nga data 1 Mars 2021, Regjistrari Shqiptar i Titujve ALREG, një institucion i ri financiar, i cili pritet të operojë si regjistrar dhe depozitar qendror për titujt e biznesit është pranuar si anëtar operator në sistemin e pagesave me vlerë të madhe (AIPS) të administruar nga Banka e Shqipërisë.

Lidhja e sistemit të depozitarit qendror të titujve të biznesit ALREG si me Bursën Shqiptare të Titujve ALSE ashu edhe me sistemin e pagesave AIPS, plotëson të gjithë arkitekturën e nevojshme për procesin e “tregtimit-klerimit-shlyerjes” së titujve të tregtuara në bursë. Ky padyshim është një hap revolucionar në drejtim të zhvillimit të tregut të kapitaleve në vend, pasi i hap rrugën pa asnjë pengesë procesit të listitmit të biznesit vendas në Bursën Shqiptare ALSE.

Në kushtet e efekteve negative që ka shkaktuar pandemia Covid-19 në ekonominë e vendit, si dhe rritjes së nivelit të sjelljes prudenciale që po ndjek sektori bankar në drejtim të kredisë së re për ekonominë, bursa shikohet si një alternativë mjaft e domosdoshme për financimin afatgjatë të biznesit në Shqipëri.

Për më shumë info ndiqni specialen e përgatitur nga SCAN TV duke klikuar ketu.

Banka e Shqipërisë njoftoi zyrtarisht sot se operatori i sistemit të shlyerjes së Titujve ALREG, nisi operimin nëpërmjet anëtarësimit në sistemin e pagesave ndërbankare me vlerë të madhe (AIPS).

ALREG është licencuar nga Banka e Shqipërisë si operator i sistemit për shlyerjen e titujve dhe nga Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare (AMF) si regjistrar, duke përmbushur kështu kërkesat ligjore për t’u konsideruar një Depozitar Qendror i Titujve sipas parashikimeve të legjislacionit në fuqi.

Nisja e operimiit të ALREG në systemin AIPS në praktikë i hap rrugë kryerjes së transaksioneve me tituj të emetuar në bursë nga kompani private. Prej tre vitesh, në Shqipëri operon një bursë private e titujve, por deri tani në të janë tregtuar vetëm instrumente borxhi të qeverisë shqiptare. Anëtarësimi i ALREG në systemin AIPS ishte parakusht i domosdoshëm për shlyerjen e transaksioneve me tituj, qofshin instrumente borxhi apo kapitali, në bursë.

ALREG është anëtarësuar në nën​kategorinë “Pjesëmarrës Operatorë”, nënkategoria “i”, si operator i një sistemi të shlyerjes së titujve. Veprimtaria e cila synon të kryejë operatori nëpërmjet kësaj pjesëmarrjeje lidhet me shlyerjen e transaksioneve me tituj të kryer në bursë, duke përfshirë këtu emetimin e titujve privat por edhe tregtimin e titujve të emetuar në të. Anëtarësimi i ALREG si pjesëmarrës në sistemin AIPS, lidhet me shlyerjen e këmbës së parasë fizike (cash) të transaksioneve. Sipas Bankës së Shqipërisë, ky anëtarësim ishte i nevojshëm për funksionimin e këtij sistemi të shlyerjes së titujve sipas praktikave më të mira ndërkombëtare duke garantuar maksimalisht shlyerjen dhe mbrojtjen e sistemit dhe të pjesëmarrësve në të.

Me fillimin e operimit ditën e sotme, ALREG në tregun shqiptar do të ushtrojë veprimtarinë e regjistrarit të titujve për të gjithë titujt e lejuar dhe veprimtarinë e klerimit dhe shlyerjes së titujve si operator i sistemit të shlyerjes së titujve në përputhje me kuadrin ligjor dhe rregullativ në fuqi e në përputhje me licencat e miratuara nga Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare dhe Banka e Shqipërisë.

“​Vlen të theksohet se ALREG, krahas sistemit AFISAR të operuar nga Banka e Shqipërisë për regjistrimin dhe shlyerjen e titujve të qeverisë, është i pari subjekt privat i këtij lloji që licencohet dhe fillon operimin në tregun shqiptar. Plotësimi dhe funksionimi i të gjithë infrastrukturës së nevojshme për procesimin e transaksioneve pas tregtimit në bursë (post trading) shënon një hap të rëndësishëm drejt zhvillimit të mëtejshëm të tregjeve të kapitalit dhe në përgjithësi tregjeve financiare, duke dhënë kështu një kontribut shtesë në nxitjen e formalizimit të mëtejshëm të ekonomisë,” thuhet në njoftimin e Bankës së Shqipërisë.

Burimi: Revista Monitor

Për më shumë informacion në lidhje me ALREG, klikoni këtu

Normat e interesit të borxhit të brendshëm prekën një minimum të ri historik në fund të vitit 2020.

Sipas të dhënave nga Ministria e Financave, yield-i mesatar zbriti në nivelin 3.65%, nga 3.71% që kishte qenë në fund të tremujorit të tretë dhe 3.84% në të njëjtën periudhë të një viti më parë. Megjithë goditjen e fortë që dha në ekonomi pandemia e Covid-19, normat e interesit të huamarrjes së brendshme nuk reflektuan rreziqet në rritje, falë gjendjes likuide të sektorit bankar dhe politikave monetare më stimuluese se kurrë të ndjekura nga Banka e Shqipërisë.

Presioni mbi normat e brendshme të interesit u ul më tej nga strategjia e qeverisë shqiptare për të shfrytëzuar tregjet e huaja për pjesën më të madhe të huamarrjes së re. Eurobondi prej 650 milionë eurosh rriti ndjeshëm likuiditetin e lirë në tregun e brendshëm financiar në gjysmën e dytë të vitit 2020, duke ndihmuar në uljen e mëtejshme të yield-eve. Daljet periodike në tregjet financiare ndërkombëtare për emetimin e eurobondeve kanë bërë që aktualisht borxhi i jashtëm të arrijë në rreth 47% të stokut total të borxhit publik, nga 43% që zinte një dekadë më pare.

Letrat me vlerë të qeverisë ngelen instrumenti kryesor benchmark në tregun financiar shqiptar, ndaj interesat e ulëta ndikojnë në terma mesatarë edhe koston e huamarrjes për sektorin privat të ekonomisë.

Megjithëse yield-et vazhduan rënien, zmadhimi i stokut të borxhit dhe maturimi i eurobondit të vitit 2015 bëri që kosto e shërbimit të borxhit, në terma realë, të rritet për herë të parë në pesë vitet e fundit. Për vitin 2020, qeveria shqiptare shpenzoi për shërbimin e borxhit një shumë sa rreth 6.11% e PBB-së, nga 3.87% që kishte qenë ky shpenzim për vitin 2019.

Shpenzimet për interesa arritën në 2.19% të PBB-së, nga 2.09% që kishin qenë një vit më parë. Kjo u përcaktuar kryesisht nga rënia e PBBB-së, ndërsa në vlerë absolute interesat e paguara pësuan sërish një rënie të lehtë krahasuar me një vit më parë.

Në fund të vitit të kaluar, borxhi publik sipas shifrave zyrtare ishte 1.22 trilionë lekë, shumë që Ministria e Financave e vlerëson sa rreth 77.84% e Prodhimit të Brendshëm Bruto, Në harkun e një viti, borxhi publik në terma realë është rritur me pothuajse 12 pikë përqindje.

Në fund të dhjetorit, maturiteti mesatar i letrave të borxhit të emetuara në tregun e brendshëm ishte 783 ditë, me një rënie të lehtë krahasuar me një vit më parë. Po të përjashtojmë titujt e mbajtur nga Banka e Shqipërisë, që blen vetëm instrumente afatshkurtër, maturiteti mesatar arriti në 845 ditë, po aq sa në fund të 2019. Pas vitit 2014, qeveria shqiptare nisi të zgjasë maturitetin mesatar të instrumenteve të borxhit, me qëllim uljen e rrezikut të rifinancimit. Aktualisht, instrumentet afatgjatë, me maturim mbi një vit përbëjnë rreth 68% të stokut të borxhit të brendshëm të qeverisë qendrore, nga 51% që zinin në vitin 2013. /E.Shehu

Burimi: Revista Monitor

Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare (AMF) dhe Agjencia Kroate e Mbikëqyrjes së Shërbimeve Financiare (HANFA) kanë nënshkruar një Memorandum Mirëkuptimi, në kuadër të shkëmbimit të informacionit dhe bashkëpunimit mes dy rregullatorëve. Marrëveshja u nënshkrua nga Drejtori i Përgjithshëm Ekzekutiv i AMF-së, z. Ervin Mete dhe Presidenti i Bordit të HANFA-s, z. Ante Žigman.

Marrëveshja rregullon shkëmbimin e informacionit në funksion të mbikëqyrjes, si edhe përcakton një kuadër të qartë bashkëpunimi mes dy rregullatorëve. Marrëveshja e re, krahas tregjeve të kapitalit, zgjeron bashkëpunimin edhe në lidhje me tregun e sigurimeve dhe pensioneve private vullnetare.

“Ky Memorandum Mirëkuptimi vendos linja të qarta bashkëpunimi mes AMF dhe HANFA, në kuadër të mbikëqyrjes dhe rregullimit të tregjeve nën mbikëqyrje. Autoriteti do të përfitojë në veçanti nga eksperienca dhe asistenca kroate në ato fusha specifike ku HANFA zotëron një ekspertizë të thelluar si rregullatori i një shteti të BE-së,” u shpreh z. Ervin Mete, Drejtor i Përgjithshëm Ekzekutiv i AMF-së.

“HANFA i ka dhënë tashmë asistencë teknike kolegëve shqiptarë në disa raste, në funksion të harmonizimit të rregulloreve me kuadrin ligjor evropian. Kjo marrëveshje paraqet një kuadër për zhvillimin e mëtejshëm të bashkëpunimit, i cili me siguri do të intensifikohet në momentin kur Shqipëria të nisë negociatat e anëtarësimit në Bashkimin Evropian,” theksoi Presidenti i Bordit të HANFA-s, z. Ante Žigman.

Në bazë të marrëveshjes, Autoriteti do të përfitojë nga asistenca kroate në kuadër të mbikëqyrjes së grupeve të sigurimeve dhe mbikëqyrjes së konsoliduar të tregjeve, përgatitjes për regjimin Solvency II, digjitalizimin dhe përmirësimin e sistemeve të raportimit dhe analizës, edukimin financiar, etj.

Burimi: Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare

Londra ka kryesuar Ofertat Fillestare Publike (IPO-ve), me katër kompani që emetuan në tregun kryesor të aksioneve dhe dy në Aim sipas Bloomberg.

Një vërshim i listimeve të kompanive teknologjike dhe tregtisë elektronike (e-commerce) i kanë dhënë tregut të ofertave fillestare publike të Evropës fillimin më të mirë të vitit që nga viti 2015, pasi bllokimet e zgjatura të pandemisë kanë rritur entuziazmin e investitorëve për kompanitë digjitale.

Deri më tani, kompanitë e listuara në bursat Europiane, përfshirë Londrën, kanë shitur 8.4 miliardë euro kapital përmes 16 marrëveshjeve, sipas të dhënave të Refinitiv. Kjo shifër, e cila përfshin fonde të reja të mbledhura dhe zotërues titujsh që likuiduan pozicionet e tyre, ishte numri i IPO-ve për periudhën që nga viti 2015. Ishte shuma e dytë më e madhe e rritur e kapitalit që nga viti 1998.

Rreth 70 % e kapitalit të emetuar ishte në kompani të cilat kanë përfituar nga kalimi i biznesit online si për bizneset ashtu dhe për konsumatorët gjatë pandemisë, duke përfshirë shitësin e kartave Moonpig dhe biznesin e dollapëve InPost.

“Ne kemi dëshmuar zhvendosjeve tektonike në fushën e tregtisë elektronike (e-commerce) si rezultat i Covid – gjërat që menduam se do të zgjasnin pesë vjet kanë marrë pesë muaj”, tha James Fleming, bashkëkryetar i departametit të tregjeve të kapitalit ndërkombëtare në Citigroup. Si rezultat, shtoi ai, ka pasur një “vlerësim të konsiderueshëm të vlerave të kompanive teknologjike”.

Rritja e IPO-ve tregon se përfituesit nga “mbyllja” po rrisin fonde per shkat të rritjes së kërkesës të investitorëve dhe një rikuperimi të vlerave të kopmpanive në tregjet globale. Listimet në SH.B.A. janë rritur gjithashtu, duke arritur një rekord prej 22.6 miliardë dollarësh për të njëjtën periudhë.

Emetime të Titujve ne Publik (floating) të tilla si Moonpig në Londër, tregtari online i automjeteve Auto1 në Frankfurt dhe kompania e lojërave të lëvizshme Huuuge në Varshavë u kanë dhënë bankierëve një mundësi për të shfaqur kredencialet dixhitale dhe të rritjes së tregjeve Europiane të kapitalit të cilat zakonisht janë lënë nën hije nga investitorët e teknologjisë në Wall Street.

“Evropa ka pasur një tkurrje të kompanive të teknologjisë [krahasuar me] SHBA në vitet e fundit,” tha Barry Meyers, kreu i departamentit të tregjeve të kapitalit të JPMorgan në UK. “Ka entuziazëm në këtë moment sepse këto janë kompani me cilësi të lartë.”

Kërkesa tejkalon numrin e bizneseve të gatshme për të dalë me ofertë publike në rajon, tha Meyers. Emetimi i kapitalit po zhvillohet 26 herë më shumë se e njëjta periudhë të vitit të kaluar.

Londra ka mbajtur vendin kryesues sa i përket IPO-ve, me katër kompani që kanë emetuar në tregun kryesor dhe dy në tregun alternativ (AIM), pavarësisht nga frika se me kalimin e kohës mund të humbasë treg ndaj BE-së, pas Brexit. Kompania InPost e Polonisë u listua në Amsterdam, duke e quajtur tregun një alternativë “të preferuar” për kompanitë e teknologjisë së rajonit.

Disa nga marrëveshjet më të mëdha të Evropës kanë përfshirë gjithashtu të ashtuquajturit  “investitorë kryesorë fillestarë (cornerstone investors) – të cilët bien dakord paraprakisht për të blerë një vlerë të caktuar të aksioneve. Praktika, e njohur në Azi,  e ndihmon kompaninë të përfitojë pasi ajo ka një blerës të garantuar dhe ndihmon investitorët duke siguruar realizimin e kërkesën e tyre për aksione.

“Investitorët janë duke u bërë shumë më të hapur për të qenë “cornerstone” si dhe për të punuar me nënshkruesit e titujve në qëllim arritjen e një rezultati të suksesshëm,” tha Fleming.

Zakonisht investitorët nuk marrin gjithmonë aksionet e plota që ata dëshirojnë, veçanërisht në emetimet më “premtuese” kur menaxherët e fondeve garojnë me njëri-tjetrin për ndarjen e aksioneve.

Listimet e fundit në Londër nga Moonpig dhe Dr. Martens përfshinë investitorët kreysorë fillestarë (cornerstone investors) nga BlackRock, menaxheri më i madh i fondeve në botë, si dhe firma e investimeve me bazë në San Francisko, Dragoneer.

Burimi: Financial Times

Yield-et e bonove të thesarit shënuan një tjetër rritje të lehtë në ankandet e së martës. Sipas Bankës së Shqipërisë, për bonot me maturim 12-mujor, yield-i mesatar i ponderuar arriti në 2.14%, nga 1.99% që kishte qenë në ankandin e mëparshëm. Ndërsa bonot me maturim 3-mujor u shitën me një yield mesatar të ponderuar prej 1.29%, nga 1.09% që kishte qenë në ankandin e mëparshëm.

Rritja e yield-ve duket se ka ardhur kryesisht nga kërkesa më e ulët në tregun financiar për të investuar në këto instrumente. Për bonot 12-mujore, ndryshimi mes kërkesës dhe ofertës u ngushtua shumë dhe në ankand u paraqitën kërkesa totale prej më pak se 11 miliardë lekësh, nga 10.7 miliardë lekë që ishin shpallur për financim nga Ministria e Financave.

Ndërkohë, për bonot 3-mujore, kërkesat e paraqitura në ankand ishin më pak se gjysma e shumës së shpallur për financim prej 3 miliardë lekësh. Interesi i tregut për instrumentet me afat më të shkurtër maturimi në vitet e fundit ka qenë i dobët, për shkak të kthimeve të ulëta.

Korrigjimi në rritje i yield-eve të bonove qeveritare ishte një zhvillim i pritshëm, për shkak të rritjes së huamarrjes së planifikuar të qeverisë shqiptare krahasuar me dy tremujorët e mëparshëm. Për tremujorin e parë të këtij viti, Ministria e Financave ka planifikuar një rritje me 23% të huamarrjes në tregun e brendshëm financiar në raport me tremujorin e fundit 2020.

Ulja e huamarrjes në gjysmën e dytë të vitit 2020 erdhi për shkak të përdorimit të huamarrjes së jashtme, me emetimin e eurobondit. Kjo shtoi likuiditetin e lirë në tregun e brendshëm financiar, duke ndikuar edhe në uljen e yield-eve të instrumenteve të reja të emetuara gjatë periudhës në fjalë.

Për këtë vit, kostoja e huamarrjes së qeverisë shqiptare po shënon një rritje të lehtë, megjithatë, pritshmëritë janë që kjo rritje të jetë e kufizuar. Tregu financiar është likuid, e mbështetur nga rritja e vazhdueshme e depozitave dhe politika monetare më nxitëse se kurrë e ndjekur nga Banka e Shqipërisë. Pas mbledhjes së fundit, Këshilli Mbikëqyrës i Bankës së Shqipërisë paralajmëroi se stimuli monetar në formën aktuale të injektimit të likuiditetit me çmim fiks dhe sasi të pakufizuara në sektorin bankar do të vazhdojë të paktën dhe gjatë tremujorit të dytë të këtij viti.

Yield-et e bonove janë treguesi kryesor benchmark në tregun e brendshëm të huadhënies në lekë. Rritja e tyre ndikon në rritjen e interesave totale të kredive që janë të ndërtuara mbështetur në yield-et e bonove./E.Shehu

Burimi: Revista Monitor

“Pandemia e Covid-19 shkaktoi një goditje negative të paprecedentë dhe po kështu kërkoi një përgjigje të jashtëzakonshme nga autoritetet monetare e fiskale në të gjithë globin. Përballë kësaj goditjeje, bankat qendrore kanë dalë jashtë kornizave tradicionale, duke përvetësuar një politikë monetare ekspansioniste të bazuar në zgjerimin e bilancit të bankës qendrore”, pohoi Guvernatori i Bankës së Shqipërisë z. Gent Sejko në Konferencën Shkencore “Pandemia dhe rimëkëmbja – strategjitë e përballjes dhe pritshmëritë.

Në materialin e Z. Sejko u përshkruan dilemat dhe ndryshimet me të cilat po përballet teoria dhe praktika e politikës monetare, si rezultat i presionit të pandemisë në ekonomi; dhe u analizua mundësia për përdorimin e këtyre ndryshimeve në ekonomitë e vogla të hapura në zhvillim siç është rasti i Shqipërisë. Sejko argumentoi se pse Banka e Shqipërisë nuk ka aplikuar masa jo-konvencionale të politikës monetare për zgjerimin e bilancit e saj apo dhe masa më agresive si printimi i parave (njohur dhe me termin para me helikopter- shënim i Monitor), ndryshe nga bankat qendrore të vendeve të zhvilluara.

Duke nisur nga SHBA-ja, në fillim të viteve 1980, politika monetare u fokusua në mbajtjen në kontroll të inflacionit dhe ankorimin e pritjeve inflacioniste përmes administrimit të normës së interesit. Për pothuajse 30 vjet, ky qëndrim krijoi premisa për stabilitet e rritje të qëndrueshme ekonomike. Megjithatë, pas shpërthimit të krizës globale financiare të vitit 2008, bankat qendrore ulën menjëherë normat e interesit, të cilat shumë shpejt arritën kufirin e poshtëm 0. Kjo e bëri praktikisht të pavlefshme normën e interesit si instrumentin kryesor të politikës monetare. Për të riaktivizuar ekonominë, bankat qendrore të ekonomive të zhvilluara (Rezerva Federale, Banka Qendrore Evropiane, Banka e Anglisë, Banka e Japonisë) kryen injektime masive të përkohshme likuiditeti përmes blerjeve të letrave me vlerë në tregjet e kapitaleve. Pavarësisht se programet e blerjeve u menduan të përkohshme, ato u ripërsëritën vazhdimisht për të mbështetur aktivitetin ekonomik dhe arritjen e objektivit të çmimeve. Kjo praktikë çoi në rritjen e parasë në ekonomi dhe në zgjerimin e bilancit të bankës qendrore.

Goditja negative e shkaktuar nga pandemia dhe përgjigjja e autoriteteve për kontrollin e saj, kërkoi një reagim edhe më të madh të politikës monetare. Bazuar në të njëjtat argumente teorike, sikurse edhe në rastin e krizës financiare, bankat qendrore hodhën në ekonomi sasi të jashtëzakonshme likuiditeti, duke blerë në treg çdo kategori letre me vlerë të borxhit apo të pasurisë që tregtohej. Një vit nga shpërthimi i pandemisë, katër bankat qendrore të lartpërmendura, në mënyrë eksplicite apo implicite, e shikojnë ekspansionin monetar përmes zgjerimit të bilancit si një instrument të përhershëm të politikës monetare. Madje duke pranuar në bilancin e tyre edhe letra me vlerë të borxhit e të pasurisë së sektorit privat. Edhe bankat e tjera qendrore të vendeve të zhvilluara kanë adoptuar një përqasje të ngjashme, në përmasa të krahasueshme sipas mundësisë. Aplikimi i këtyre praktikave jokonvencionale ka bërë që aktualisht të gjithë t’i mbajnë sytë nga bilanci i bankës qendrore si një instrument shpëtimi nga efektet negative të pandemisë.

Është rrjedhimisht e natyrshme që ekonomistët të përballen me dilemën nëse këto praktika jokonvencionale janë të përshtatshme edhe për ekonomitë e vogla, të hapura, me një shkallë të lartë euroizimi dhe monedha të dobëta (në kuptimin që nuk janë monedha të tregtueshme në tregjet ndërkombëtare). Përgjigjja e dhënë në këtë punim është: ndoshta, por jo domosdoshmërisht! Kjo sepse politikat jokonvencionale mbartin rreziqe me natyrë monetare e financiare. Shkurtimisht do të përpiqem ta diskutoj këtë çështje duke përdorur shembullin e ekonomisë shqiptare, tha Sejko.

Masat në Shqipëri gjatë pandemisë 

Duke u zhvendosur në situatën e ekonomisë shqiptare gjatë pandemisë, Banka e Shqipërisë vlerëson se pandemia ka dhënë një goditje të konsiderueshme në aktivitetin ekonomik, punësim e investime, duke vënë në vështirësi bizneset dhe familjet për përballimin e nevojave e detyrimeve financiare. Në përgjigje të këtyre goditjeve, Banka e Shqipërisë ka ndërmarrë një sërë masash të karakterit monetar, duke lehtësuar kushtet monetare përmes uljes së normës së interesit dhe injektimit të pakufizuar të likuiditetit në ekonomi. Njëkohësisht, janë marrë një sërë masash makro e mikroprudenciale për të siguruar që problematikat financiare afatshkurtra të biznesit dhe të familjeve të mos dëmtojnë stabilitetin e sistemit bankar, e të mos pengojnë aktivitetin dhe rolin e tij ndërmjetësues në ekonomi. Ky kuadër masash dhe ndryshimet rregullative, janë të ngjashme me ato të marra nga Banka Qendrore Evropiane dhe bankat qendrore të rajonit. Statistikat e deritanishme na tregojnë se ato kanë luajtur një rol të rëndësishëm në zbutjen e efekteve negative të pandemisë. Si rrjedhim, kostot e financimit të sektorit privat mbeten të ulëta, kursi i këmbimit është i qëndrueshëm dhe sektori bankar shfaq tregues të mirë likuiditeti dhe kapitalizimi. Në dallim nga bankat qendrore të ekonomive të zhvilluara, Banka e Shqipërisë nuk ka aplikuar masa jo-konvencionale të politikës monetare për zgjerimin e bilancit e saj. Në vijim do të shtjelloj shkurtimisht arsyet përse kjo përqasje nuk është adoptuar në Shqipëri.

Së pari, dhe më e rëndësishmja, në momentin e shpërthimit të pandemisë, norma bazë e politikës monetare të Bankës së Shqipërisë nuk ishte as në territor negativ, as pranë kufirit zero. Rrjedhimisht politika monetare kishte hapësirë të mjaftueshme për ekspansion monetar përmes uljes së normës së interesit në formën e vet konvencionale. Banka e Shqipërisë vlerëson se edhe në momentin aktual ka ende hapësirë për të ndërmarrë një politikë monetare lehtësuese përmes masave konvencionale.

Së dyti, politikat jokonvencionale ose aplikimi i koncepteve të reja të politikës monetare (QE), në rastin e ekonomisë shqiptare, kufizohen kryesisht nga mungesa e instrumenteve të tregtueshme në tregun e kapitaleve. Struktura e tregut të kapitaleve në Shqipëri është shumë e kufizuar dhe letrat me vlerë të borxhit e të pasurisë të sektorit privat janë joekzistente. Rrjedhimisht, zgjerimi i bilancit të bankës qendrore mbetet i kushtëzuar nga madhësia dhe oferta e kufizuar e tregut financiar.

Së treti, në mungesë të tregjeve të kapitalit, zgjerimi i bilancit të bankës qendrore përmes blerjes së letrave me vlerë të qeverisë në tregun sekondar çon automatikisht në rritjen e borxhit publik; dhe mund të vazhdojë deri në momentin kur borxhi publik arrin kufirin e qëndrueshmërisë afatgjatë. Rritja e borxhit publik përtej këtij kufiri dëmton drejtpërdrejt dhe njëkohësisht kredibilitetin e politikës fiskale dhe asaj monetare, duke e vendosur vendin përballë rreziqeve të krizave financiare e të bilancit të pagesave.

Në përgjithësi, konceptet e reja mbi natyrën dhe instrumentet e politikës monetare anashkalojnë disa parime themelore të qëndrueshmërisë së bilanceve ndërkohore të qeverisë, bankës qendrore e ekonomisë në përgjithësi. Këto parime të shprehura në formën e kufizimeve sasiore përbëjnë thelbin e politikave të qëndrueshme për ekonomitë e vogla e të hapura në zhvillim. Aplikimi i pastudiuar i këtyre praktikave mund të rezultojë i rrezikshëm për këto ekonomi.

Në konkluzion, suksesi dhe dobishmëria e ndryshimeve të propozuara për të arritur objektivat e politikës monetare, do të mbeten për t’u vërtetuar në të ardhmen nga rezultatet konkrete të bankave qendrore që i kanë aplikuar dhe studimet empirike të akademisë.

Burimi:Revista Monitor

Qeveria synon që në tre vitet e ardhshme nevoja e saj për financim të plotësohet kryesisht në tregun e brendshëm dhe me tituj afatgjatë duke ulur kështu ekspozimin e stokut të përgjithshëm të borxhit publik ndaj luajtjeve të kursit të këmbimit. Po kështu një përqendrim më i lartë në tituj me afat 3 dhe 5 vjeçar do të lehtësojë barrën e pagesave afatshkurtra të qeverisë. Në strategjinë afatmesme të menaxhimit të borxhit qeveria tregon edhe kursin që do të ndjekë huamarrja e përgjithshme në vitet 2021-2023.

“Mbulimi i nevojave të përgjithshme për financim të qeverisjes qendrore, në terma bruto do të bazohet në rreth 80% tek burimet e brendshme. Mbështetja e gjerë e huamarrjes kryesisht në tregun e brendshëm do të ketë për qëllim të mbështesë zhvillimin e tregut vendas të titujve shtetërorë, duke zhvilluar më tej projektin market maker për obligacionet 3 dhe 5 vjeçare reference, dhe njëkohësisht të kufizojë implikimet e treguesve makroekonomikë që mund të shkaktohen nga rritja e borxhit në valutë përtej kufijve të përcaktuar në analizat e qëndrueshmërisë së borxhit.

Megjithatë, pavarësisht mbështetjes së gjerë në burimet e brendshme, ritmet e rritjes së borxhit të brendshëm do të synohen të jenë në përputhje me ritmet e rritjes reale të ekonomisë vendase, për të shmangur efektet negative në ekonomi që mund të burojnë nga mbi-konsumimi i burimeve të brendshme” thuhet në strategji.

Sa i takon huamarrjes nga burimet e huaja qeveria pranon se eurobondet e emetuara vit pas viti kanë qenë një instrument efikas por ekspozimi vetëm ndaj monedhës euro duhet të rishikohet dhe të shkohet drejt diversifikimit duke testuar në vazhdim eurobondin në dollar. Në periudhën afatmesme, huamarrja nëpërmjet burimeve të huaja në terma bruto do të plotësojë mesatarisht deri në 20% të nevojave të përgjithshme për hua të qeverisjes qendrore.

“Instrumentet kryesore të huamarrjes së huaj do të jenë huatë nga kreditorët me natyrë shumëpalëshe dhe dypalëshe, të cilat do të financojnë projektet ekzistuese dhe projektet e reja zhvillimore, si edhe huatë në formën e mbështetjes buxhetore të akorduara nga institucionet financiare ndërkombëtare në kuadër të mbështetjes së vendit nga situata e krijuar nga përhapja e pandemisë Covid 19 si dhe në kuadër të mbështetjes së vendit në reformat e ndërmarra. Gjithashtu, huamarrja nëpërmjet instrumentit të Eurobond-it, është një ndër alternativat e përshtatshme për sigurimin e financimit nga tregjet ndërkombëtare. Për të ulur ekspozimin në valutën EUR mund të konsiderohet në vitet e ardhshme një emetim i mundshëm në USD (emetimet në këtë monedhë kanë patur një kërkesë më të lartë në vitin 2020). Kjo do të diversifikonte portofolin e instrumenteve, do të ulte riskun e kursit të këmbimit, megjithatë kjo do jetë në funksion edhe të nevojave për likuiditet në valutë të qeverisë” thuhet në dokument.

Ky i fundit përcakton edhe katër strategjitë e mundshme të menaxhimit të borxhit duke mbajtur parasysh edhe risqet. Dy prej strategjive cilësohen si bazë të cilat kanë edhe më shumë mundësi të materializohen sipas rastit ndërsa dy të tjera janë alternative.

Borxhi publik vlerësohet të ketë arritur në 80 për qind të PBB në fund të vitit 2020 edhe pse ende mbetet për tu parë shifra zyrtare. Këtë konfirmim e bën vetë qeveria në dokumentin e broxhit duke shtuar se pandemia e COVID-19 dhe tërmeti shtuan barrën.

Sektori financiar jobankar në vend i ka ndjerë më shumë efektet e krizës krahasuar me atë bankar.

Të dhënat e Bankës së Shqipërisë tregojnë se rritja e sektorit është frenuar gjatë vitit 2020 dhe në fund të tremujorit të tretë, totali i aktiveve arrit vlerën e 178.3 miliardë lekëve ose rreth 1.44 miliardë eurove.

Që nga fillimi i vitit, totali i aktiveve të tregut financiar jobankar është rritur me vetëm 0.3%. Tregu financiar jobankar përfshin fondet e investimit dhe pensioneve, kompanitë e sigurimeve, si edhe institucionet e tjera financiare, përfshi ato të kredidhënies, qirasë financiare, të dërgimit të parave, të këmbimit valutor, etj.

Grupet kryesore të aseteve të institucioneve financiare jobankare janë letrat me vlerë të borxhit, për një total prej 64 miliardë lekësh, të ndjekura nga huatë me rreth 37 miliardë lekë dhe depozitat e mbajtura në banka, me një vlerë prej rreth 35 miliardë lekësh.

Grupi i aseteve që është prekur më shumë nga kriza janë pikërisht huatë, që kanë pësuar rënie me rreth 5% që nga fillimi i vitit. Huaja në sektorin financiar jobankar lidhet kryesisht me sektorin e mikrofinancës në vend, që i vuajti më shumë efektet e krizës në raport me bankat. Këto institucione nuk pranojnë depozita dhe nuk kanë akses në instrumentet e likuiditetit të Bankës së Shqipërisë. Kjo bëri që një pjesë e tyre të përballeshin me probleme likuiditeti, për shkak të shtyrjes së kredive, por edhe shtrëngimit të aksesit në financim. Një situatë e tillë solli frenim të ndjeshëm të ofertës për kredi, gjatë tremujorit të dytë dhe të tretë të vitit. Gjithashtu, mund të supozohet se ky sektor ka vuajtur më shumë edhe nga rënia e kërkesës, sepse në përgjithësi financon pjesën më pak të konsoliduar dhe të formalizuar të ekonomisë.

Investimi i sektorit financiar në bono dhe obligacione gjithashtu ngeli në stanjacion, me një rritje prej vetëm 0.8% që nga fillimi i vitit. Këto instrumente në pjesën dërrmuese zotërohen nga fondet e pensionit dhe ato të investimeve, dhe më pak nga kompanitë e sigurimeve dhe institucionet e tjera financiare. Sipas Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare (AMF), asetet neto të fondeve të investimit në fund të shtatorit ishin 66.8 miliardë lekë, pothuajse në të njëjtin nivel me fillim e vitit. Fondet e investimit ngelen segmenti kryesor për nga madhësia në tregun financiar jobankar. Ndërkohë, tregu i pensioneve private vazhdoi rritjen me ritme të kënaqshme, me 18.5% që prej fillimit të vitit. Megjithatë, tregu i pensioneve private ka përmasa mjaft të vogla, me vetëm 3.4 miliardë lekë asete neto.

Kriza e frenoi rritjen edhe në tregun e sigurimeve, ku sipas AMF në fund të shtatorit 2020 totali i aktiveve ra në 34.3 miliardë lekë, 1.1% më pak krahasuar me fillimin e vitit. Për të gjithë vitin 2020, primet e shkruara pësuan rënie me rreth 5.7%. Tregu u godit ndjeshëm te produktet e lidhura me lëvizjen ndërkufitare të njerëzve, por edhe nga pezullimi i punës në disa sektorë të industrisë. / E.Shehu

Burimi: Revista Monitor

Lëvizje te postimet