Category: Artikuj

Nga Kreshnik KUÇAJ/Portali ekonomik SCAN

Gjatë Luftës së Parë Botërore, Perandoria Austro-Hungareze përdori masivisht huatë si rrugë për të siguruar financimet e nevojshme të shpenzimeve të luftës. Austria dhe Hungaria edhe pse ishin bashkuar në një perandori, kishin sovrantitet fiskal dhe vepronin si entitete të pavarura.

Ndaj edhe në fushën e emetimit të obligacioneve të luftës do të vepronin të ndara duke emetuar secila veçmas. Më shumë se gjysma e shpenzimeve të luftës do të financoheshin përmes huamarrjes te individët.

Gjatë viteve të Luftës së Parë Botërore Perandoria Austro-Hungareze shiti 8 herë obligacione. Huaja e parë e luftës u emetua në periudhën 16-24 nëntor 1914 dhe rezultoi një sukses i madh.

Në mënyrë që të siguroheshin arkëtime të mëdha e përfshirje masive nga popullata u ndërmorën një seri lehtësisht e nxitjes fiskale, mes të cilave përjashtimi nga taksat i fitimit, mundësia e rishitjes së tyre apo edhe përdorimi i obligacioneve si kolateral për marrjen e kredive.

Në funksion të shitjes së obligacioneve u hapën zyra të posaçme për huatë e luftës ndërsa një vëmendje e madhe iu kushtua propagandës. Gazetat dhe revistat ishin mjete të rëndësishme për dhënien e mesazheve që nxisnin qytetarët që të blinin obligacione.

Krahas artikujve e thirrjeve të ndryshme ku blerja e obligacioneve të luftës konsiderohej si investimi më i mirë, nuk munguan rastet kur publikoheshin artikuj të ndryshme që evidentonin emrat e personave që kishin blerë obligacione, sidomos ata që ishin të njohur (politikanë, biznesmenë, aktorë apo edhe klerikë).

Më kalimin e viteve e me zgjatjen e luftës, shitja e obligacioneve të reja po zgjaste më shumë në kohë çka reflektonte jo vetëm lodhjen nga lufta por edhe vështirësitë me të cilat po përballej ekonomia e perandorisë. Ndërsa shitja e obligacioneve të huasë së parë të vitit 1914 zgjati vetëm 8 ditë, shitja e obligacioneve të huave të tjera do të zgjaste 30 ditë e më shumë.

Shqipëria dhe blerësit e obligacioneve të Austro-Hungarisë për luftën

Trupat austro-hungareze do të hynin në Shqipëri në vitin 1916 për të qëndruar deri në vitin 1918. Administrata ushtarake do të përqendrohej në Shkodër e do të drejtohej nga komandantët ndërsa administrata civile do të kishte një drejtues civil.

Prezenca e ushtrisë austro-hungareze në Shqipëri do të konsiderohej “miqësore” sepse Shqipëria dhe perandoria nuk ishin në luftë. Gjatë pranisë së tyre në Shqipëri, austro-hungarezët do të investonin në infrastrukturë e arsim si dhe në vendosjen e rendit.

Gjatë kësaj periudhe do t’i kushtohej vëmendje edhe zhvillimit të sistemit financiar të vendit, ku do të përktheheshin në shqip ligjet fiskale. nga ana tjetër, tre degë bankash të perandorisë do të çelnin filialet e tyre në Shkodër; Wiener Bank-Verein, Pester Bank dhe Ungarische Bank.

Obligacionet e perandorisë për financimin e luftës do të shpërndaheshin edhe në Shqipëri.

E përkohshmja “Posta e Shqypnis’” do të përmbante vazhdimisht thirrje për shqiptarët që të blinin obligacionet e perandorisë. Në këtë gazetë do të publikohej thirrja për të nënshkruar huanë e luftës që konsiderohej si “mënyra më e mirë e ma e sigurt për vendimin e kapitalit”  e si një “përkujdesje për të mirën e vetes e të atdheut”.

Ata që blinin obligacionet e luftës, sipas dëshirës, mund t’u publikohej emri në shtypin e kohës ndërsa sërish sipas dëshirës, mund edhe t’i depozitonin obligacionet në bankë. Vendi i nënshkrimit, sipas publikimit të gazetës për huanë e 7-të, ishte “ekspositura e Pester Bank”.

Në numrat e saj, “Posta e Shqypnis’ do të publikonte jo vetëm thirrje të vazhdueshme por edhe emrat e atyre që nënshkruanin huanë duke blerë obligacionet. E ashtu si në Austri e Hungari, edhe në Shqipëri obligacionet do të bliheshin nga figura të shquara, mes tyre edhe klerikë të besimeve të ndryshme.

Për më shumë lexoni këtu

Nga Kreshnik KUÇAJ/ Portali ekonomik SCAN

Shekulli i 19-të dhe fillimi i shekullit të 20-të janë karakterizuar nga luftëra të shumta, të cilat në thelb i dhanë zhvillim edhe tregut të obligacioneve. Gjatë luftërave, qeveritë kishin nevojë për shumë para, në mënyrë që të financonin armatimet e operacionet ushtarake. Në fakt, studiues të ndryshëm të historisë ekonomike botërore janë të mendimit se nëse nuk do të ishin luftërat, në shekullin e 19-të, shtetet do të kishin fare pak nevojë që të emetonin obligacione.

Obligacionet e luftës ishin letra me vlerë të lëshuara nga qeveritë, të cilat bliheshin edhe nga tregtarët ose popullata në terësi, që kishin një periudhë kohore të caktuar maturimi, kundrejt një interesi të paracaktuar.

Veç interesave të përvitshme që përfitonin ata që kishin blerë letrat me vlerë të qeverive, në fund të periudhës së maturimit, paratë të cilat ishin paguar i ktheheshin sërish blerësit duke përbërë kështu një alternativë investimi, sikurse edhe sot.

Obligacionet e luftës zakonisht janë emetuar me vlerë të ulët me qëllim që të mund të blihen nga sa më shumë qytetarë, pra duke krijuar mundësinë si për investitorë të vegjël por në shkallë të gjerë, ashtu edhe për investitorë të mëdhenj.

Madje, nuk kanë munguar as rastet kur obligacionet ishin me vlerë shumë të vogël pasi kishin si synim “thyerjen e derrkucëve” të fëmijëve të shkollave që kursenin para. Obligacionet e huave të luftës shoqëroheshin zakonisht me elementë nacionalistë e thirrje patriotike me qëllim që të ngjallnin reagime emocionale e të kishte sa më shumë mobilizim për blerjen e tyre nga popullata.

Si lindi ideja për huanë e luftës

Në vazhdën e këtyre zhvillimeve, Shqipëria nuk ka mbetur jashtë, pavarësisht stadit të zhvillimit ekonomik e financiar në të cilin ishte në fund të shekullit të 19-të e fillim të shekullit të ‘20.

Në këtë periudhë, kur kishte nisur procesi i revoltave e më pas i shpërbërjes së Perandorisë Osmane e kur Shqipëria po bëhej gati të dilte më vete, ishin të shumtë pretendentët për fronin shqiptar(kryesisht të huaj, por që pretendonin se kishin lidhje gjaku me Shqipërinë e madje me figura të ndritura të historisë).

Në listën e pretendentëve për fronin e Shqipërisë në fillimin e shekulli të ’20, para shpalljes së Pavarësisë ishte edhe princ Albert Gjika, një rumun me origjinë shqiptare, pinjoll i familjes me origjinë shqiptare të Gjikajve që kishin sunduar në Moldavi e Vllahi në shekujt e 17-19 (familje nga e cila rridhte edhe Elena Gjika apo Dora D’Istria).

Stefanaq Pollo, në studimin e tij për pretendentët e fronit të Shqipërisë të vitit 1987, shkruan se “Gjika vendosi kontakt me rrethet patriotike shqiptare me anë të letërkëmbimit dhe me takime të drejtëpërdrejta duke vizituar qytete të ndryshme”.

Po ashtu, ai shpërndau thirrje drejtuar popullit shqiptar, kartolina, flamuj shqiptarë duke përfshirë këtu edhe shami xhepi ku ishin stampuar shqiponja dykrenare dhe fotografia e gruas së tij me kurorën princërore në kokë.

Nga ana tjetër ai botoi artikuj e organizoi konferenca për të bërë të njohur veten e tij dhe idetë e tij. Pollo shkruan gjithashtu se “ai gjeti përkrahjen sidomos te Faik Konica që kërkonte ta kishte nën ndikimin e tij”.

Në periudhën 10-23 prill të vitit 1905 në Bukuresht u organizua Kongresi Kombëtar Shqiptar. Mediat raportuan se në kongres ishin 2 mijë delegatë dhe se sipas vendimeve të këtij kongresi u krijua një komitet qendror prej 4 vetash me emrin “Kombi” duke pasur Gjikën si president të përjetshëm.

Në bazë të vendimit të këtij kongresi, misioni ishte shpallja e pavarësisë së Shqipërisë duke përfshirë trevat e vilajeteve të Shkodrës, Kosovës, Selanikut, Manastirit e Janinës.

“Kongresi vendosi që të rrëmbeheshin armët kundër Turqisë ose çdo pushtuesi tjetër dhe emëroi Albert Gjikën si udhëheqës të kryengritjes me fuqi diktatoriale” shkruan në studimin e tij Pollo.

Bllokimi i shpërndarjes së obligacioneve shqiptare  

Për të siguruar mjetet financiare për të cilat kishte nevojë një sipërmarrje e tillë u shpall një hua prej 10 milionë franga dhe u emetuan obligacionet përkatëse me prerje 10 franga secila. Në gazetën “Laimtari i Shqypënies (L’araldo d’Albania)” që ishte organi zyrtar i komitetit drejtues të kongresit u publikua edhe imazhi i obligacionit të emetuar në kuadër të huasë së luftës.

Studiuesi Baki Ymeri, në një artikull të disa viteve më parë me titullin “Gazeta të vjetra të Shqipërisë”  ka publikuar edhe gazetën ku ishte postuar fotoja e obligacionit dhe disa detaje të tjera që përmbante ajo.

Obligacionet që mbanin datën 15 maj 1905 ishin të mbushur me simbolika shqiptare e me thirrje patriotike. Paratë që do të arkëtoheshin nga shitjet e tyre do t’i shkonin Arkëtarit të Kryekomitetit në Romë,  Cesare Rivera.

Ndërsa te “Diturija” e Lumo Skëndos e vitit 1927 jepen detaje të mëtejshme për përmbajtjen vizuale të huasë së luftës. Në njërën anë letra me vlerë e emetuar ishte me ngjyrë të kaltërt ndërsa në anën e pasme me ngjyrë të verdhë.

Në pjesën e përparme të saj ishin Bardhyli dhe Teuta ndërsa në pjesën e pasme imazhet e Skënderbeut, Aleksandrit të Madh e të figurave të tjera.  Obligacionet nuk kishin një afat kthimi të përcaktuar megjithatë në to shkruhej se ato do të konvertoheshin në monedhë kombëtare “porsa të vihet në këmbë sundimi kombëtar i Shqipërisë”.

Ndërsa po bëhej gati shpërndarja e obligacioneve, shkruan Pollo, dogana rumune i sekuestroi ato që mundi të shtinte në dorë dhe ia kaloi çështjen e tij gjyqit duke e akuzuar për mashtrim.  Ndërsa te “Dituria” e Lumo Skëndos e vitit 1927 shkruan se “gjyqi për këtë paudhësi nuk u ndoq”.

Në këtë mënyrë, ndërhyrja e armatosur në Shqipëri nuk po arrinte të gjente financimin e kërkuar.  Pas bllokimit të huasë, veprimtaritë e Gjikës u vështirësuan nga masat e marra nga policia rumunë e cila filloi të ndalonte mbledhjet e organizuara prej tij në Rumani. Mosrealizimi i planit të kryengritjes së përgjithshme në vjeshtën e vitit 1905 e bërë Gjikën që të ndryshonte strategji.

“I bindur që s’mund të bëhej gjë pa u mbështetur te një fuqi e madhe, ai iu drejtua Austro Hungarisë për një ndihmë të menjëhershme prej 250 mijë frangash për të blerë armë e municione për kryengritjen, për kryerjen e së cilës duheshin gjithsej 3 milion franga” shkruan Pollo më tej në studimin e tij.

Po në fakt, ky fond nuk do të sigurohej. E në këtë studim sillet edhe një letër e Gjikës ku shkruante se : “në qoftë se ne nuk nxjerrim të holla nga xhepat tanë, asnjeri nuk do të na ndihmojë dhe nuk është mirë të kërkojmë të holla nga të huajt për të filluar fushatën kombëtare”. E në këtë rast, alternativa që mbetej sërish ishte emetimi i obligacioneve të luftës që do të bliheshin nga shqiptarët.

Por zhvillimet e mëvonshme e sidomos revolucioni xhonturk i vitit 1908 i dha një ritëm të ri lëvizjes kundër Perandorisë Osmane, duke nxjerrë jashtë fokusit aksionin e planifikuar nga Gjika për t’u financuar nga shqiptarët përmes blerjes së obligacioneve.

Pajtim Melani*

Zhvillimi ekonomik i një vendi varet shumë nga infrastruktura e tregjeve bankare dhe financiare e nuk mund të ketë vend të zhvilluar pa treg financiar e nuk ka treg financiar të zhvilluar pa bursë.

Bursat e para datojnë rreth vitit 1400 në Venedik të Italisë ku bëhej tregtimi i borxheve publike dhe hartohej një listë e blerësve të borxhit dhe kalendari i shlyerjeve. Në vazhdim, gjenovezët dhe milanezët i dhanë një shtytje të madhe panaireve të këmbimit. Ndërkohë, që në vitin 1531, në Anverse (Belgjikë), lindi e para bursë e madhe e letrave me vlerë. Por, duhej pritur viti 1785 që bursa e Amsterdamit (Hollandë), të ishte e organizuar zyrtarisht.

Sot, kemi mbërritur në një numër shumë të madh bursash, ku ndër më të rëndësishmet mund të përmendim Bursat si ajo e New Jork-ut (NYSE), ate të Tokios (TSE), Bursen e Londres (LSE) etj. Ne në Shqipëri kemi ALSE(Albanian Secutiry Exchange ose Bursa Shqiptare e Tiitujve). Rreth 1 vit më parë kur diskutonim në bordin e Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare konkludimin e një procesi të gjatë për licensimin e bursës së parë private shqiptare, dilemat dhe skeptikët nuk mungonin. Në Shqipëri formalisht ishte licensuar Bursa e Tiranës por për shumë arsye nuk kishte funksionuar ndër vite dhe ishte pezulluar nga viti 2014.

Atëkohë në një intervistë te Zëri Amerikës, pyetesha se pse ishim të sigurtë që mund të funksiononte si private kur skishte funksionuar asnjë ditë si bursë me kapital shtetëror? Sqarova se nuk jam dakort për ndarjen absolute që sipërmarrjet private ecin gjithmonë më mirë se ato publike por në këtë rast, unë besoj që fakti e tregon.

Atëhere AMF si rregullator, pavarësisht kohës relativisht të gjatë që ka mbajtur nën monitorim dhe shqyrtim kërkesën për licencë, vjen një moment që në fund të fundit të themi që edhe Shqipëria ka nevojë për një treg kapitalesh dhe Bursa është një nismë e cila do ofron një instrument ku investitorët në kohë reale, në mënyrë transparente, do të duhet të shkëmbejnë letrat me vlerë mes tyre.

Me vendimin Nr. 88, datë 03.07.2017, Autoriteti Mbikëqyrjes Financiare vendosi për miratimin e dhënies së licencës për ushtrimin e veprimtarisë si bursë e titujve shoqërisë “Bursa Shqiptare e Titujve ALSE” sh.a. Vitin e parë Bursa u licensua vetëm me letrat me vlerë për të bërë edhe një lloj testi të tregut dhe në këtë mënyrë, ne menduam se pas rreth 1 viti të ecim drejt licensimit për listimin të aksioneve të shoqërive shqiptare, që tashmë besoj se kanë kaluar fazat e para të tranzicionit.

Si Autoritet i Mbikëqyrjes Financiare, ne mendojmë se kemi marrë të gjithë masat e duhura që nga njëra anë, ne të rrisim kapacitetet mbikëqyrëse të kësaj Burse në kohë reale, nga ana tjetër ne po asistohemi nga projekte shumë të rëndësishme të financuara nga qeveria zvicerane apo nga Banka Botërore për rritjen e kapaciteteve të Autoritetit për mbikëqyrjen e tregut të kapitaleve, që është projekti për fondet e investimit.

Para një viti mendoja se kishim instrumentet, burimet njerëzore, por kemi edhe kërkesën e tregut për ta zhvilluar këtë produkt. Sigurisht që një lloj kujdesi nga ana jonë, me mirëkuptimin edhe të aplikantëve për licencë, për ta pasur këtë Bursë si një test me letrat me vlerë të qeverisë që sigurisht kanë një risk më të moderuar, për të kaluar pastaj tek aksionet dhe tek obligacionet e shoqërive private.

Koha na dha të drejtë dhe që nga data 22 shkurt 2018 bursa shqiptare e titujve është aktive. Të dhënat më të fundit tregojnë se në pak më shumë se tre muaj vlera e  tregtimit është  1 miliardë e 256 milionë lekë ose rreth 10 milion euro ndërkohë që numri total i transaksioneve të kryera nga 22 Shkurt 2018 është 46 dhe numri total i titujve te tregtuar  është 72,038.

Bursa arriti të bindë edhe më skeptikët se nëse vendosen rregulla të qarta, një kuadër rregullator transparent dhe një mbikëqyrje eficente, tregu i kapitalit do të ketë zhvillime të qëndrueshme dhe progresive.

Komisioni Evropian në raportin e fundit të progresit e ka vlerësuar me nota pozitive AMF-në kur shprehet se “…progres është bërë në drejtim të infrastrukturës së tregjeve financiare me licencimin e bursës së parë private shqiptare, që filloi punën në shkurt të vitit 2018. Ndërsa bursa me kapital shtetëror ndërkohë vijon të jetë e mbyllur”.

Gjithashtu Fondi Monetar Ndërkombëtar, në përfundim të Monitorimit të Parë të kryer pas Përfundimit të Programit me Shqipërinë, ka vlerësuar pozitivisht punën e bërë nga AMF dhe thekson se “Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare ka bërë një progres rrënjësor lidhur me përmirësimin dhe adoptimin e kuadrit të ri rregullator në lidhje me mbikëqyrjen e tregut të kapitaleve dhe fondeve, duke përmendur hartimin e rregulloreve të reja mbi administrimin e likuiditetit të fondeve të investimeve, transaksionet me palët e lidhura, etj.

Autoriteti është i angazhuar për plotësimin e gjithë rekomandimeve të lëna nga Raporti i Fondit Monetar Ndërkombëtar lidhur me krijimin e kuadrit të nevojshëm ligjor dhe rregullator për instrumentet e reja, për bursën e sapo licencuar, sipas standardeve më të mira ndërkombëtare.

___________________________

*) Kryetari i Bordit të AMF

Publikuar në Gazeta Panorama

Pajtim Melani*

Edukimi financiar u referohet proceseve qeveritare të rregullatorëve dhe të biznesit, nëpërmjet të cilave të ardhurat e siguruara nga taksat, tatimet, pagesat dhe filantropitë shpërndahen dhe shpenzohen për mbështetjen financiare dhe operacionale të shkollave dhe universiteteve në praktikimin e njohurive financiare, që i lejojnë individët të marrin vendime të informuara dhe efektive me burimet e tyre financiare.

Rritja e interesit për financat personale është tashmë në axhendën e shumë qeverive, përfshirë dhe atë shqiptare, me fokus të kuptuarit e koncepteve bazë të financës, që u mundëson individëve të kenë më shumë akses në tregjet financiare dhe të menaxhojnë më mirë financat e tyre personale. Po bëhet gjithnjë e më e vështirë marrja e vendimeve të duhura për kursimet, investimet në Bursa apo Fonde Investimesh, kredinë, planin e pensionit apo depozitat që do të na mundësonin përmirësimin e pozicionit financiar në kushtet e rritjes së rreziqeve dhe sofistikimit të produkteve/shërbimeve financiare.

Por edukimi financiar është i rëndësishëm jo vetëm për financat personale, por për ekonominë në tërësi pasi e bën shpërndarjen e burimeve më eficiente në funksion të rritjes ekonomike dhe reduktimit të varfërisë. Ndërkohë që ekonomia shqiptare po rritet me 3.8 -4 % në vit, edukimi në përgjithësi dhe ai financiar në veçanti, mendoj se janë indikatorët kryesorë të cilësisë së rritjes ekonomike dhe mirëqenies së vendit në rrugën e reformave drejt Bashkimit Europian.

Tema e edukimit financiar po përsëritet shpesh kohët e fundit, ndoshta për të plotësuar një vakum të thellë në mungesën e njohurive për tregjet financiare në Shqipëri, e sidomos ato jobankare. Fondet e investimeve, fondet e pensioneve private, Bursa e Letrave me Vlerë, Tregu sekondar i Bonove të Thesarit dhe Obligacioneve të qeverisë kanë qenë në qendër të strategjisë së Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare për edukimin financiar. AMF ka realizuar projekte konkrete në drejtim të edukimit financiar. Hapja e një dege masteri profesional për Menaxhim në Sigurime riktheu në bankat e universitetit privat “Luarasi” më shumë se 50 profesionistë të tregjeve të sigurimeve.

Për vitin e ardhshëm, besoj drejtimi do të ndryshojë, studentët që do të zgjedhin një master për Menaxhim në Sigurime do të orientohen nga bankat e shkollës drejt tregut të sigurimeve. Investimet financiare dhe sigurimet si mënyrë për t’u mbrojtur nga të papriturat vlerësohen si faktorë themelorë për një ekonomi të orientuar nga dijet dhe janë të rëndësishme në të gjitha fazat e zhvillimit, pavarësisht nga format dhe mënyrat e ndryshme të tyre. Kapacitetet për të zhvilluar, përshtatur dhe zbatuar teknologjitë e sigurimeve në struktura ekonomike, si dhe për t’i përhapur ato në shoqëri, për të zhvilluar në mënyrë krijuese produkte dhe shërbime të reja, duke përdorur fondet dhe kapitalet për investime janë themelore për ekonominë kombëtare.

Qëllimi është të kombinohen njohuritë teorike me aftësitë profesionale, që mund të arrihet me anë të stazheve profesionale të Sigurimeve tradicionale dhe me trajnime në laboratorë informatike si dhe me veprimtari specifike në kompani të ndryshme. Ideja ime është që mastera të ngjashme të tregjeve financiare mund të zhvillohen nga universitet publike dhe ato private jo vetëm për industrinë e sigurimeve, por edhe për Bursën, Fondet e Investimeve, Fondet e Pensioneve Private, letrat me vlerë të qeverisë e obligacionet bashkiake.

Përveç draftimit dhe miratimit në Bord, të strategjisë së edukimit financiar, e cila është përkthyer në një plan konkret projektesh dhe programesh, viti 2017 shënoi zhvillime pozitive reale në rritjen e interesit për të studiuar tregjet financiare që mbikëqyr AMF. Studentët iu përgjigjën me shumë pasion ftesës së AMF-së për të konkurruar për çështje të ndryshme të edukimit financiar, si dixhitalizimi në tregun e sigurimeve; fondet e investimit, Bursa dhe faktorët që ndikojnë në funksion të saj; arbitri mbi mosmarrëveshjet financiare: një model i ri për mbrojtjen e investitorëve; zhvillimi i fondeve të pensioneve private vullnetare etj.

Çmimet për studentët fitues lidheshin me kontrata punësimi në shoqëritë që veprojnë në tregjet nën mbikëqyrje, mundësinë e intershipeve etj. Sigurisht që autoriteti për rritjen e edukimit financiar ka gjetur mbështetjen e industrive financiare dhe Ministrisë së Arsimit. Shoqatat e tregjeve nën mbikëqyrje, Shoqata e Siguruesve të Shqipërisë, Shoqata e Siguruesve të Jetës, Pensioneve Private dhe Fondeve të Investimit, si dhe Shoqata e Tregtimit të Titujve duhet të luajnë rolin e tyre në rritjen e edukimit financiar.

Strategjia e edukimit financiar duhet të demonstrojë se ka një lidhje të fortë mes edukimit financiar, me kostot që duhet të përballojnë institucionet financiare, detajim it të programeve të qarta dhe praktike, rritjes cilësore dhe sasiore të mësimdhënësve të lëndëve financiare dhe zhvillimit të produkteve si kreditë për shkollim, të cilat sigurojnë kthimin e investimit për studentët dhe bankat. Elementët dhe komponentët e strategjisë të japin rezultate në nivele mikro, për gjithë investitorët dhe institucionet financiare të përfshira, por edhe makro, për të siguruar një zhvillim dhe rritje ekonomike cilësore. Por edukimi financiar është i lidhur ngushtë edhe me stabilitetin financiar të ekonomisë.

Është e qartë që njohuritë financiare do të ndryshonin shumë vendime tonat lidhur me kontratat e punës, blerjen e një apartamenti, sigurimin e pronës apo investimin në një plan pensioni privat. Por është edhe një faktor kyç për reduktimin e pabarazisë dhe për këtë arsye investimi në arsim e sidomos në edukimin financiar mund t’u japë një shans më të mirë të gjithë nxënësve dhe studentëve.

Duhet të jemi të sigurt që asnjë trup social, asnjë nxënës apo student nuk duhet të ketë mungesë aksesi në edukimin financiar. Së fundmi, në kushtet e dixhitalizimit, edukimi financiar dhe shmangja e risqeve të larta, merr një rëndë- si të madhe sepse mund të shkatërrojë në pak minuta gjithë shëndetin financiar të një familje dhe në afatgjatë të rikthejë krizat financiare. Investimet në platforma online të palicencuara apo kriptomonedhat(ende pa njohje nga Rregullatorët), përmbajnë risqe të konsiderueshme dhe për këtë arsye AMF ka qenë proaktive në ndërgjegjësimin e investitorëve, mbrojtjen e tyre dhe diskutimin në Grupin Këshillimor të Stabilitetit Financiar me Ministrinë e Financave dhe Bankën e Shqipërisë për ndërgjegjësimin e investitorëve.

Kryetar i Bordit të AMF-së

Ekzistenca dhe përmirësimi i një tregu financiar, që do t’i ofronte mundësinë të gjithë aktorëve të tregut të realizonin transaksione financiare të cilat ndihmojnë në heqjen e pasigurisë, sidomos në periudha luhatshmërie të lartë, do të ishte në hap përpara drejt zhvillimit të mëtejshëm të tregut financiar në përgjithësi.

Niko KOTONIKA, CFA

Drejtues i Divizionit të Thesarit,
NBG BANK ALBANIA

Për të lexuar artikullin e plotë klikoni këtu

Burimi: Revista Bankieri Nr.19 Prill 2016